اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لا تَکُونُوا کَالَّذِين‌َ تَفَرَّقُوا وَ اختَلَفُوا مِن بَعدِ ما جاءَهُم‌ُ البَيِّنات‌ُ وَ أُولئِک‌َ لَهُم عَذاب‌ٌ عَظِيم‌ٌ (105)
و نباشيد مثل کساني که متفرق شدند و اختلاف (مخالفت يک ديگر) نمودند تا اينکه آمد آنها را ادلّه واضحه و آيات بيّنه و اينها کساني هستند که اختصاص داده شدند بعذاب عظيمي.
بعض مفسرين گفتند تفرقه و اختلاف بيک معني است و تکرارش تأکيد است و بعضي گفتند تفرقه در عداوت است و اختلاف در دين است.
و تحقيق کلام اينست که تفرقه بمعني جدايي است مقابل وصل که اتصال بيک ديگر است و اجتماع با هم که بشر بالذات احتياج بيکديگر دارند چه در امور دنيوي و نظام عالم و لذا گفتند (الانسان مدني بالطبع) بخلاف حيوانات که زندگي آنها انفراديست فقط در جماع و حفظ بچه‌ها يک احتياج موقت محدودي دارند.
و چه در امور دين و مسلک که احتياج بتعليم و تعلّم و تربيت و ارشاد و هدايت دارند و بامر بمعروف و نهي از منکر چون شهوت و غضب و حب‌ّ مال و منال در کمون بسياري رسوخ دارد و اگر خود سر باشند و بجان يکديگر بيفتند نظام دنيا و دين برهم ميخورد و فساد سر تا سر دنيا را پر ميکند.
و اختلاف اختلاف در رأي و سليقه و دين و مسلک که باعث عداوت و قتل و غارت و بالاخره منجر باضمحلال و فناء ميشود و همين تفرقه و اختلاف منشأ ضعف کفار شد در صدر اسلام چنانچه ميفرمايد تَحسَبُهُم جَمِيعاً وَ قُلُوبُهُم شَتّي حشر آيه 14، و نيز ميفرمايد فَأَغرَينا بَينَهُم‌ُ العَداوَةَ وَ البَغضاءَ إِلي يَوم‌ِ القِيامَةِ مائده آيه 14، و همين منشأ ضعف مسلمين شد از اختلاف بين مسلمين در امر خلافت و منجرّ باختلاف بني اميّه و بني عباس و رفته رفته بين شيعه و سني و تفرقه بين ممالک
جلد 4 - صفحه 309
اسلامي الي زماننا هذا و لذا ميفرمايد:
وَ لا تَکُونُوا اي جماعت مسلمين کَالَّذِين‌َ تَفَرَّقُوا از مشرکين و يهود و نصاري و اختلفوا در امر پيغمبر اسلام صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و دين حقه اسلامي.
مِن بَعدِ ما جاءَهُم‌ُ البَيِّنات‌ُ از ادله روشن اسلام و معجزات باهرات و جامعيت صفات انبياء در وجود مبارک محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم از روي عناد و عصبيت و هوي و هوس و حب‌ّ جاه و مال.
وَ أُولئِک‌َ لَهُم عَذاب‌ٌ عَظِيم‌ٌ تهديد مسلمين است که اگر شما هم تفرقه و اختلاف در ميانتان حکم فرما شد همان عذاب عظيم در دنيا و آخرت بشما متوجه خواهد شد.