کافر عادّى به اسلام نزديک است و اميدى به بازگشت او هست، مانند کدورت ساده‌اى که ميان دو نفر وجود دارد و کار آن دو به صلح و آشتى نزديک است. امّا کافرانى که در راه کفر، تلاش‌ها و اعمال خلاف بسيارى دارند، برگشت آنان بسيار سخت است. کافرى که در عقيده‌اش اصرار ورزيده و به دنبال کفرش، حقّ را تحقير و جنگ‌ها کرده و بودجه‌ها خرج نموده و افرادى را دور خود گردآورده و به اين عنوان معروف شده، بازگشت او به دامن اسلام بسيار سخت و بعيد است. زيرا هر تلاش او، موجى از ظلمت بر موج‌هاى قبل افزوده و اعمال کفرآلودش، کفر او را محکم‌تر ساخته و به جاى اين که راه را براى آنان باز کند، گمراه‌ترشان مى‌کند و حجابى روى حجاب‌هاى قبلى است.
در برابر نور الهى (آيه 35) که «نُورٌ عَلى نُورٍ» بود، در اين آيه سخن از ظلمت فوق ظلمت است. «ظُلُماتٌ بَعْضُها فَوْقَ بَعْضٍ»
جلد 6 - صفحه 195