آیه ۴۰ سوره نور

سوره نور(النور)، آیه ۴۰ · جزء ۱۸ · صفحه ۳۵۵

أَوْ كَظُلُمَاتٍ فِي بَحْرٍ لُّجِّيٍّ يَغْشَاهُ مَوْجٌ مِّن فَوْقِهِ مَوْجٌ مِّن فَوْقِهِ سَحَابٌ ظُلُمَاتٌ بَعْضُهَا فَوْقَ بَعْضٍ إِذَا أَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَرَاهَا وَمَن لَّمْ يَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُورًا فَمَا لَهُ مِن نُّورٍ

یا همچون ظلماتی در یک دریای عمیق و پهناور که موج آن را پوشانده، و بر فراز آن موج دیگری، و بر فراز آن ابری تاریک است؛ ظلمتهایی است یکی بر فراز دیگری، آن گونه که هر گاه دست خود را خارج کند ممکن نیست آن را ببیند! و کسی که خدا نوری برای او قرار نداده، نوری برای او نیست!

معنی کلمات و عبارات
«ظُلُماتٍ»: این آیه شریفه اشاره به طوفانهای دریائی دارد. در دریاهای پرآب و اقیانوسهای فراخ، هنگامی که طوفانها در می‌گیرد امواج خوفناکی با درازا و پهنا و بلندای گوناگون به راه می‌افتد. به گونه‌ای که چینها بالای چینها روان و طبقه‌ها فوق طبقه‌ها دوان می‌گردد و گردبادهای دریائی جلو نور خورشید را می‌گیرد. طوفانها هم به نوبه خود ابرهای انباشته و ستبری را ایجاد می‌نماید و تاریکی هوا بر تاریکی آبها می‌افزاید و بالاخره ظلمت تا بدانجا حکمفرما می‌گردد که با وجود سلامت چشمها رؤیت اشیاء ناممکن می‌شود (نگا: المنتخب). کسی که گرفتار چنین محیطی شود کی از آن رها و به سوی نجات راه پیدا می‌کند؟ کافران و منافقان محروم از نور خدا هم در تاریکیهای کفر و شرک و معاصی گرفتارند. دلهایشان دستخوش امواج حیرت بوده، و ابرهای شکّ بر دلهایشان خیمه زده، و در نتیجه با ظلمات عقیده غلط و کردار بد و گفتار نادرست، راهی گور تاریک و دشت محشر تاریک و دوزخ تاریک می‌گردند و بالاخره در دنیا و آخرت در ظلمات بسر می‌برند. «لُجِّیٍّ»: منسوب به (لُجَّة)، دارای آب زیاد با عمق بسیار و سطح موّاج.
نزول

سال ۲۲ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۲۰ رویداد)
نکات آیه
۱ - اعمال کافران، به مثابه تاریکى شدید در دریاى ژرفناک با امواجى متلاطم و پوشیده از ابر است که کمترین روزنه اى در آن نیست. «و الذین کفروا أعملهم ... کظلمت فى بحر لجّىّ یغشیه موج من فوقه موج من فوقه سحاب ظلمت بعضها فوق بعض» ۲ - زندگى (رفتار و اعمال) کافران، داراى فرجامى پوچ و در هاله اى از سردرگمى «و الذین کفروا أعملهم ... أو کظلمت فى بحر لجّىّ یغشیه موج من فوقه موج من فوقه سحاب ظلمت بعضها فوق بعض» ۳ - کافرانى که در مادیات و اموال دنیا غوطه وراند، به پوچى در زندگى دچار گشته و در سردرگمى شدید بسر مى برند. «رجال لاتلهیهم تجرة و لابیع عن ذکر اللّه ... و الذین کفروا أعملهم ... کظلمت فى بحر لجّىّ ... إذا أخرج یده لم یکد یرها» از مقایسه میان آیه ۳۷ - که در باره کسانى است که مال و منال و مادیات آنان را از یاد خدا غافل نمى سازد - و آیه شریفه - که درباره وضعیت کافران است - به دست مى آید که کافران، بر خلاف مؤمنان، در مادیات و علاقه به مال و منال گرفتاراند و از این رو دچار سردرگمى و تاریکى شدید هستند. ۴ - گمراهى، داراى مراتب گوناگون است. «أو کظلمت فى بحر لجّىّ یغشیه موج من فوقه موج من فوقه سحاب ظلمت بعضها فوق بعض» جمع آمدن «ظلمات» - که مقصود از آن در این آیه ضلالت ها و گمراهى ها است - بیانگر تنوع و کثرت راه ضلالت و گمراهى است و جمله «ظلمات بعضها فوق بعض» (تاریکى هایى برفراز یکدیگر) حکایت از مراتب و شدت و ضعف آن دارد. ۵ - کافران، چنان در ظلمت و گمراهى فرو رفته اند که حتى ملموس ترین حقایق الهى را درک نمى کنند. «والذین کفروا أعملهم ... أو کظلمت فى بحر لجّىّ یغشیه موج من فوقه موج من فوقه سحاب ظلمت بعضها فوق بعض إذا أخرج یده لم یکد یرها» ندیدن دست خویش - با آن که دست از ملموس ترین چیز براى انسان است - (إذا أخرج یده لم یکد یراها) حکایت از حقیقت یاد شده دارد. ۶ - محرومان از نورالهى، بى بهره از هر گونه نور و هدایت اند. «و من لم یجعل اللّه له نورًا فما له من نور» ۷ - کافران، به دلیل بى بهره بودن از نور الهى، محروم از هر گونه هدایت اند. «و الذین کفروا أعملهم ... کظلمت فى بحر لجّىّ ... إذا أخرج یده لم یکد یرها و من لم یجعل اللّه له نورًا فما له من نور» ۸ - خداوند، یگانه سرچشمه نور و هدایت است. «و من لم یجعل اللّه له نورًا فما له من نور» ۹ - فرو رفتن کفرپیشگان در ظلالت و سردرگمى گریز ناپذیر، برخاسته از محرومیت آنان از نور هدایت الهى است. «و الذین کفروا أعملهم ... کظلمت فى بحر لجّىّ ... من فوقه سحاب ظلمت بعضها فوق بعض ... و من لم یجعل اللّه له نورًا فما له من نور» ۱۰ - برخوردارى از هدایت خدا و یا محرومیت از آن، به دست او است. «و من لم یجعل اللّه له نورًا فما له من نور»
تفسیر (۱۱)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۹)
  • تشبیه اعمال کافران به تاریکیهای پدیدامده بر اثر ابرها و موجها در دریایی عمیق+۱ آیه
  • نقش ابر در ایجاد تاریکی و جلوگیری از تابش نور+۱ آیه
  • عمل کافران، همچون ظلمت حاکم بر دریای عمیق، با امواج متلاطم و پوشیده از ابر+۱ آیه
  • عمل کافران، همچون ظلمت حاکم بر دریایی عمیق با امواج متلاطم و پوشیده از ابر+۱ آیه
  • افرینش نور، از سوی خداوند+۲ آیه
  • دریا، دارای امواج سهمگین و خطرناک+۲ آیه
  • امواج سهمگین و پی در پی، در دریا
  • تشبیه اعمال کافران به تاریکی شدید در دریای ژرفناک، با امواجی متلاطم و پوشیده از ابر+۱ آیه
  • ندیدن دست، کنایه از تاریکی مطلق
  • تشبیه ضلالت به تاریکی+۷ آیه
  • تعدّد راههای گمراهی، در مقابل هدایت+۶ آیه
  • کفر، باعث گمراهی و محرومیّت از هدایت الهی+۱ آیه
  • ضلالت و گمراهی، دارای مراتب و شدّت و ضعف+۳ آیه
  • اعمال کافران، به مثابه تاریکی در دریای ژرفناک و طوفانی+۱ آیه
  • اعمال کافران، مانند تاریکیهای پی در پی دریای ژرفناک و توفانی+۱ آیه
  • تشبیه اعمال کافران به تاریکیهای پی در پی، در دریای ژرفناک و توفانی+۱ آیه
  • عمیق بودن دریا و امواج سهمگین و ابرهای سیاه بر ان، موجب تشدید تاریکی دریا
  • کفر، عامل گرفتاری انسان به ظلمت معنوی+۳ آیه
  • ابر در اسمان، از جمله عوامل تاریکی در دریا
  • تراکم امواج اب (در شب)، از عوامل افزایش تاریکی
  • عمیق بودن دریا، از جمله عوامل تاریکی
  • تعدّد مراتب ظلمت، در مقابل وحدت نور+۶ آیه
  • ظلمت، دارای شدّت و ضعف+۲ آیه
  • تشبیه اعمال کافران، به تاریکیهای پدید امده بر اثر ابرها و موجها در دریایی عمیق+۱ آیه
  • ظلمت و تاریکی، پیامد کفر+۶ آیه
  • کافران، مردمی هدایت ناپذیر+۴ آیه
  • هشدار خدا به کافران، از فرجام شوم انان+۲ آیه
  • کفرورزی کافران، عامل محرومیّت انان از هدایت الهی+۱ آیه
  • موج دریا، از اسباب تاریکی داخل دریا
  • امواج، سبب بروز خطر و ناامنی+۲ آیه
  • کافران، محروم از نور+۴ آیه
  • کفر به خدا، موجب محرومیت از نور هدایت الهی+۲ آیه
  • کافران، اسیر ظلمات و محروم از نور خدا+۱ آیه
  • محرومین از نور خدا، بیبهره از هرگونه هدایت
  • کفرپیشگان محروم از نور هدایت خداوند، فرورفته در ضلالت و سردرگمی
  • افاضه نور به بندگان، در انحصار خداوند+۲ آیه
  • خداوند، منشا و سرچشمه نور و هدایت بشر
  • ناتوانی غیر خدا از هدایت، در صورت عدم تعلق مشیت او به ان+۲ آیه
  • هدایت انسانها، به دست خدا و در اختیار او+۴ آیه
واژه‌ها