اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ اللّه‌ُ خَلَق‌َ کُل‌َّ دَابَّةٍ مِن ماءٍ فَمِنهُم مَن يَمشِي عَلي بَطنِه‌ِ وَ مِنهُم مَن يَمشِي عَلي رِجلَين‌ِ وَ مِنهُم مَن يَمشِي عَلي أَربَع‌ٍ يَخلُق‌ُ اللّه‌ُ ما يَشاءُ إِن‌َّ اللّه‌َ عَلي کُل‌ِّ شَي‌ءٍ قَدِيرٌ (45)
و خداوند خلق فرمود هر دابّه را از آب پس بعض آنها راه مي‌رود بر شکمش و بعض آنها مشي مي‌کند به دو پا و بعض آنها به چهار پا خلق ميفرمايد خدا آن چه مشيتش تعلق بگيرد.
محققا خداوند بر هر چيزي قادر است (اشکال) بعضي حيوانات هستند که بيش از چهارپا راه مي‌روند مثل مورچه، هزارپا و عنکبوت و امثال اينها و آنها را ذکر نفرمود.
(جواب) کلمه فمنهم، من تبعيضي است يعني بعض آنها و لازم نيست تمام اقسام را ذکر فرمايد اولا.
و ثانيا ذکر اربع شامل آنها هم ميشود زيرا آنها هم چهارپا دارند و زياده لذا از حضرت صادق عليه السلام است و منهم من يمشي علي اکثر من ذلک.
(وَ اللّه‌ُ خَلَق‌َ کُل‌َّ دَابَّةٍ) مراد انسان و انواع حيوانات است جن و ملک خارج هستند چون فرمود.
(مِن ماءٍ) که نطفه باشد و به همين اشاره دارد آيه شريفه (وَ جَعَلنا مِن‌َ الماءِ
جلد 13 - صفحه 545
کُل‌َّ شَي‌ءٍ حَي‌ٍّ) انبياء آيه 31.
زيرا ملائکه از نور خلق شده‌اند و جن از آتش و حکماء گفتند اول چيزي را که خلق فرمود ماء بود که عرش اعظم هم بر ماء قرار گرفته (وَ کان‌َ عَرشُه‌ُ عَلَي الماءِ) هود آيه 9 لکن مراد از اينکه جمله.
(وَ اللّه‌ُ خَلَق‌َ کُل‌َّ دَابَّةٍ مِن ماءٍ) مراد نطفه است که ماء نر در رحم ماده قرار مي‌گيرد حتي در طيور که تخم قرار مي‌گيرد و در بسياري از هوام مثل مورچه و مراد از دابه حيوان و انسان است که روي زمين مشي مي‌کنند شامل جن و ملک نميشود زيرا مشي آنها نزول و هبوط است حتي در قلب هم دخول و خروج دارند بوسوسه و الهام.
(فَمِنهُم مَن يَمشِي عَلي بَطنِه‌ِ) تعبير به من براي اينست که انسان هم داخل در دابه هست لذا جمع مذکر آورد فمنهم فرمود، مشي بر بطن براي اينست که دست و پا ندارد بايد خود را روي زمين بکشد يا در آب حرکت کند مثل ماهي.
(وَ مِنهُم مَن يَمشِي عَلي رِجلَين‌ِ) مثل انسان و طيور انسان دو دست دارد و ايستاده در حال قيام مشي مي‌کند و طيور به ازاء دست دو بال دارند که پرواز مي‌کنند.
(وَ مِنهُم مَن يَمشِي عَلي أَربَع‌ٍ) مثل اسب، قاطر، الاغ، گوسفند، شتر، گاو، حيوانات صحرايي مثل آهو و درندگان مثل ببر، گربه و پلنگ و موش و امثال اينها و اما حيواناتي که بيش از چهار پايان هستند بعضي گفتند دقت کرديم مشي آنها بر چهارپا است و بعضي گفتند مدخول در چهار پايان هستند غاية الامر زائد بر چهارپا دارند لکن از آيه شريفه انحصار به اينکه سه طايفه استفاده نميشود مانعي ندارد اقسام ديگري هم باشد چنانچه ميفرمايد:
(يَخلُق‌ُ اللّه‌ُ ما يَشاءُ) هر نحو که مشيت او تعلق بگيرد قدرت دارد (إِن‌َّ اللّه‌َ عَلي کُل‌ِّ شَي‌ءٍ قَدِيرٌ) قدرتش محدود نيست غير متناهيست عين ذات است.
546