تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ وَ تَسْوَدُّ وُجُوهٌ فَأَمَّا الَّذِينَ اسْوَدَّتْ وُجُوهُهُمْ أَ کَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمانِکُمْ فَذُوقُوا الْعَذابَ بِما کُنْتُمْ تَکْفُرُونَ (106)
بعد از آن شمّه‌اى از واقعه روز قيامت را بيان فرمايد:
يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ: ياد بياوريد اى امت پيغمبر، روزى را که سفيد و نورانى گردد رويهاى جماعتى، وَ تَسْوَدُّ وُجُوهٌ: و سياه و ظلمانى شود رويهاى جماعتى.
نکته: بياض وجه و سواد آن، کنايه‌اند از ظهور بهجت و سرور در اول، و کدرت و غم در دوم. و در بعضى روايات وارد شده که اهل حق در آن روز موسوم باشند به سفيدى روى و سفيدى صحيفه و صفاء بشره و احاطه نور، و اهل باطل به ضد آن معرفى شوند، به سياهى رو و صحيفه و کدرت بشره و احاطه ظلمت به آنان.
على بن ابراهيم قمى رضوان اللّه عليه روايت نموده از حضرت صادق عليه السّلام که: جبرئيل بر حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نازل شد و آن حضرت را به بقيع برد بر سر قبرى، و صيحه زد بر صاحب قبر که: قم باذن اللّه:
برخيز به فرمان خدا. پس مردى بيرون آمد، سر و ريش او سفيد و مسح مى‌نمود خاک را از روى خود، و مى‌گفت: الحمد للّه و اللّه اکبر. بعد جبرئيل گفت:
عد باذن اللّه: برگرد به فرمان خدا. پس به سر قبر ديگر حضرت را برد. جبرئيل
«1» سوره اعراف، آيه 181- در کتاب کشف الغمه، جلد اول، صفحه 321، و بحار الانوار، جلد 36، صفحه 186، حديث 187 فراز آخر اين روايت نقل شده است.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 204
گفت: قم باذن اللّه: برخيز به فرمان خدا. شخصى بيرون آمد رو سياه، و مى‌گفت: وا حسرتاه وا ثبوراه، جبرئيل گفت: برگرد به جاى خود، پس جبرئيل به حضرت عرض کرد: اين چنين محشور شوند روز قيامت. «1» فَأَمَّا الَّذِينَ اسْوَدَّتْ وُجُوهُهُمْ: پس اما آنانکه سياه باشد رويهاى ايشان، أَ کَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمانِکُمْ: (ملائکه به فرمان خدا از روى توبيخ و سرزنش گويند):
آيا کافر شديد بعد از ايمان آوردن شما، فَذُوقُوا الْعَذابَ: پس بچشيد عذاب دائمى جهنم را، بِما کُنْتُمْ تَکْفُرُونَ: به سبب آنچه بوديد کافر شديد بعد از ايمان آوردن شما.
بيان: مفسرين را در اين آيه وجوهى است:
1- جميع کفارند به جهت آنکه اعراض کردند از آنچه واجب بود اقرار به آن، که اخذ ميثاق به توحيد بود از آنها و گفتند: بلى شهدنا.
2- اهل کتاب از يهود و نصارى که بعد از ايمان آنها به وصف پيغمبر آخر الزمان صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، پس از بعثت آن حضرت، کافر شدند.
3- مراد، خوارجند.
4- از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام مروى است که فرمود: هم اهل البدع و الاهواء و الاراء الباطلة من هذه الامّة. «2» رو سياهان، ايشانند اهل بدعت و هوى و آراء باطله‌اند از اين امت.
ثعلبى در تفسير خود از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت نموده که فرمود: قسم به خدائى که جان من در يد قدرت او است، هر آينه وارد شوند بر من کنار حوض، بعض کسانى که مصاحب منند. چون آنها را ببينم، ايشان را از من برانند، من گويم: اينها اصحاب منند. مرا گويند: تو نمى‌دانى بعد از تو چه چيزها بدعت گذاردند، بدرستى که ايشان برگشتند به قهقرا، يعنى
«1» تفسير صافى، جلد اول، صفحه 369 (به نقل از مجمع البيان)
«2» مجمع البيان، جلد اوّل، صفحه 485.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 205
مرتد شدند.