تفسیر روان جاوید

تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى) بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‌ قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ «1» الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ «2» وَ الَّذِينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ «3» وَ الَّذِينَ هُمْ لِلزَّکاةِ فاعِلُونَ «4» وَ الَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حافِظُونَ «5» إِلاَّ عَلى‌ أَزْواجِهِمْ أَوْ ما مَلَکَتْ أَيْمانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ «6» فَمَنِ ابْتَغى‌ وَراءَ ذلِکَ فَأُولئِکَ هُمُ العادُونَ «7» وَ الَّذِينَ هُمْ لِأَماناتِهِمْ وَ عَهْدِهِمْ راعُونَ «8» وَ الَّذِينَ هُمْ عَلى‌ صَلَواتِهِمْ يُحافِظُونَ «9» أُولئِکَ هُمُ الْوارِثُونَ «10» الَّذِينَ يَرِثُونَ الْفِرْدَوْسَ هُمْ فِيها خالِدُونَ «11» ترجمه‌ - بتحقيق رستگار شدند گروندگان‌ آنانکه ايشانند در نمازشان خشوع داران‌ و آنانکه ايشانند از بيهوده روى گردانان‌ و آنانکه ايشانند مر زکوة را ادا کنندگان‌ و آنانکه ايشانند مرعورتهاشانرا نگاهداران‌ مگر بر جفتهاشان يا آنچه را مالک شد دستهاشان پس بدرستيکه ايشان نيستند ملامت شدگان‌ پس کسانيکه جويند سواى اين را پس آنگروه آنانند متجاوزان‌ و آنانکه ايشانند مر امانتهاشان و پيمانشان را رعايت کنندگان‌ و آنانکه ايشان بر نمازشان محافظت ميکنند آنگروه ايشانند وارثان‌ آنانکه بميراث ميبرند بهشت برين را ايشانند در آن جاودانيان. تفسير - خداوند متعال در اين سوره مبارکه ابتداء فرموده ببشارت بر اهل ايمان و اعتقاد جزمى بوحدانيّت خدا و ثبوت روز جزا و نبوّت خاتم انبياء و امامت ائمه هدى برستگارى و فلاح که ثمره اين عقائد حقّه و نتيجه آنها است در دنيا و آخرت از قبول اعمال و نيل بمثوبات و امن از آفات خلاصه آنکه وصول بکليّه خيرات دائمى است و پس از آن بيان فرموده اوصاف ايشانرا باين تقريب که آنها کسانى هستند که در نمازشان با خضوع و خشوعند و آندو حالتى است که در اعضاء انسان حاصل ميشود از توجّه بامر مهمّ و ترس از آن که موجب تذلّل و انکسار است چنانچه در جلد 3 صفحه 629 مجمع از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت نموده که آنحضرت مرديرا ديد در نماز با ريش خود بازى ميکند فرمود اگر قلب اين مرد خشوع داشت جوارح او خاشع بود و نيز از آنحضرت روايت شده که هر مقداريکه زياد شود خشوع جسد از خشوع قلب پس آن نزد ما نفاق است و بنظر حقير وقتى انسان در نماز چشمش بموضع سجودش باشد و بدنش آرام خشوع صادق است و کمال آن بانکسار وجه و انحدار اعضاء و رقت صوت و تغيير لون و جريان اشک و امثال اينها است چنانچه در مجمع نقل نموده که پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در نماز چشم خود را بسوى آسمان بلند ميفرمود و چون اين آيه نازل شد سر مبارک را بزير و چشمش را بزمين افکند و قمى ره نقل فرموده که خشوع در نماز بزير انداختن چشم و اقبال شخص بنماز است و نيز آنها کسانى هستند که از کارهاى بيهوده و بى‌ثمر و باطل روى گردانند چون اين معناى لغوى لغو است ولى قمى ره آنرا به غناء و ملاهى تفسير فرموده و در ارشاد مفيد از امير المؤمنين عليه السّلام نقل نموده که هر قولى که خالى از ذکر خدا باشد لغو است و در مجمع از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که آن عبارت از آنستکه کسى سخن باطل و نسبت ناروائى از کسى بشنود و صرف نظر نمايد از او براى خدا و ظاهرا مراد امام بيان اعراض از لغو باشد و تفسير آن بغنا و ملاهى و دروغ و فحش و کليّه معاصى از باب بيان افراد کامله است و نيز ايشان کسانى هستند که زکوة مال خود را اعمّ از واجب و مستحبّ ادا مينمايند و بعضى آنرا مخصوص بواجب دانسته‌اند و قمّى ره از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که کسيکه يک قيراط از زکوة مال خود را ندهد نه مؤمن است نه مسلمان نه کرامتى دارد و اطلاق فعل بر تأديه باعتبار بودن آنست از افراد آن و نيز اهل ايمان مردانى هستند که عورتهاى خودشان را از نظر و تصرّف غير حفظ ميکنند و بر هر کس آنرا حرام ميدانند مگر بر زنهاشان اعمّ از عقدى و صيغه يا کنيزهاشان که در صورت حفظ ننمودن از آنها مورد ملامت نخواهند بود و به اعتبار متضمّن بودن حفظ، اعتقاد بحرمت را متعدّى بعلى شده و عرب کنيز را ملک يمين ميگويد چون در دست صاحبش ميباشد و خداوند مملو کيّت کفار حربى را براى مصالحى که عمده آن هدايت و ارشاد آنها بدين اسلام و احکام آن بتدريج است انفاذ فرموده و بيانش خارج از وظيفه تفسير است پس کسانيکه تعدّى نمايند جلد 3 صفحه 630 و طلب کنند غير از منکوحه و مملوکه را متجاوز و متعدّى و ظالمند و نيز ايشان کسانى هستند که مراعات امانت خدا و پيغمبر و مردم را که دين و قرآن و عترت طاهره و ودائع اشخاص است مينمايند بحفظ و اطاعت و احترام و اصلاح و ردّ نمودن و همچنين مراعات عهد خدا را با آنها در اوامر و نواهى او و مراعات عهد خودشان را با خدا در عهود و نذورشان و مراعات عهد خودشان را با خلق در کليّه معاملات جائزه مينمايند و تخلّف نميکنند و اينکه اماناتهم بصيغه جمع فرموده شايد بملاحظه امانت خدا و پيغمبر و خلق باشد و شايد براى موافقت با قول خداوند إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُکُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى‌ أَهْلِها و «امانتهم» بلفظ مفرد نيز قرائت شده و اسم جنس واحد و کثير در آن يکسان است و اختلاف تعبير براى تفنّن در عبارت است لذا از عهد بلفظ مفرد تعبير شده و براى اهميّت نماز در آخر اوصاف باز نام آنرا برده و محافظت اوقات و حدود نماز را ذکر فرموده و صلوات بصيغه جمع قرائت مشهور و آن احسن است و در روايت کافى از امام باقر عليه السّلام اختصاص بنماز واجب داده شده و کسانيکه جامع اين صفات حسنه‌اند وارث بهشتند که ايشانرا خداوند مانند وارثان اموال بدون اخذ عوض مالک بهشت قرار داده و فردوس را بعضى از اسماء بهشت دانسته‌اند و بعضى آنرا ببلندترين درجات بهشت تفسير فرموده‌اند و در مجمع از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت نموده که فرمود هيچيک از شما نيست مگر آنکه براى او دو منزل است يک منزل در بهشت و يک منزل در جهنّم پس اگر کسى بميرد و داخل در جهنّم شود اهل بهشت وارث منزل او خواهند بود و قمّى ره اينمعنى را از امام صادق عليه السّلام نقل نموده بعلاوه آنکه بعد از ورود اهل بهشت در آن، منازل آنانرا در جهنّم بايشان ارائه ميدهند و ميگويند اگر شما معصيت کار بوديد اينجا منزل شما بود و آنها بقدرى خوشحال ميشوند که اگر کسى از خوشحالى آنجا ميمرد ميمردند و نيز بعد از ورود اهل جهنّم در آن، منازل آنانرا در بهشت بآنها ارائه ميدهند و ميگويند اگر شما ثواب کار بوديد اينجا منزل شما بود و آنها بقدرى محزون ميشوند که اگر کسى از حزن ميمرد ميمردند پس آنها منازل اينها و اينها منازل آنها را ارث ميبرند و اين است مراد از قول خداوند اولئک هم الوارثون الّذين يرثون الفردوس هم فيها خالدون و هر کس در بهشت جاى گزين گردد هميشه آنجا جلد 3 صفحه 631 خواهد بود و از امير المؤمنين عليه السّلام در عيون روايت نموده که فرمود اين آيه در شأن من نازل شده و معلوم است که فردا کمل اهل ايمان و جامع اعلى مراتب اوصاف مذکوره در آيات سابقه و «قسيم الجنّة و النّار» او است سلام اللّه عليه و على اولاده الطّاهرين ..