اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
الَّذِينَ هُم فِي صَلاتِهِم خاشِعُونَ «2»
اينکه جمله و جملات بعد را چهار نحوه ميتوان تفسير کرد.
1- اينکه که کساني که داراي اينکه صفات باشند مؤمن هستند که بدون اينکه صفات ايمان نيست نظير صفاتي که در انبياء و اوصياء شرط است که بدون آن نبي و وصي نيست، و صفاتي که در عبادات شرط است که بدون آن باطل است، و صفاتي که در امام جماعت و مراجع تقليد و مجتهد نافذ الحکم و قاضي و شاهد شرط است لکن اينکه معني خلاف ظاهر است.
2- اينکه که ايمان بدون اينکه صفات هم تحقق پيدا ميکند ولي فلاح و رستهگاري مخصوص به مؤمنين است که داراي اينکه صفات باشند اينکه هم خلاف ظاهر است، زيرا اخبار بسياري داريم که مؤمن و لو با گناه جن و انس باشد اگر با ايمان از دنيا رود رستهگار خواهد شد.
جلد 13 - صفحه 356
3- اينکه که مؤمن رستگار است ولي به تبعيت کسي که با اينکه صفات باشد اينکه هم خلاف ظاهر آيات است.
4- اينکه که اينکه صفات باعث حفظ ايمان ميشود و اگر نباشد خطر بزرگ دارد که بدون ايمان از دنيا رود چنانچه مفاد بسياري از اخبار است و اينکه معني بنظر اقرب ميباشد و اللّه العالم.
خشوع دو قسم است خشوع قلب که تمام توجه او در به نماز خداوند بي نياز باشد خيالات متفرقه در قلب راه ندهد، و خشوع جوارح چشم در حال قيام به محل سجوده باشد و در حال رکوع به ميان پاها و در حال جلوس بدامن و در حال سجود به دو طرف بيني، و دستها در حال قيام بر دو پا باشد و در حال رکوع بر زانو و در حال تشهد و سلام بر دامن و در حال سجده مقابل محل سجده باشد، در خبر است شخصي نماز ميکرد و با لحيه خود بازي ميکرد حضرت رسول صلّي اللّه عليه و سلّم فرمود:
(لو خشع قلبه لخشعت جوارحه)
و دارد که حضرت سر مبارکش را به زير ميانداخت و بزمين نگاه ميکرد.
و نيز در تفسير خشوع خبر دارد که ملتفت نشود که کي است بر طرف راست او و کي است بر طرف چپ او.