اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
کُنتُم خَيرَ أُمَّةٍ أُخرِجَت لِلنّاس‌ِ تَأمُرُون‌َ بِالمَعرُوف‌ِ وَ تَنهَون‌َ عَن‌ِ المُنکَرِ وَ تُؤمِنُون‌َ بِاللّه‌ِ وَ لَو آمَن‌َ أَهل‌ُ الکِتاب‌ِ لَکان‌َ خَيراً لَهُم مِنهُم‌ُ المُؤمِنُون‌َ وَ أَکثَرُهُم‌ُ الفاسِقُون‌َ (110)
بوديد شما بهترين امة که براي مردم ظاهر شديد امر ميکنيد بمعروف و نهي ميکنيد از منکر و ايمان ميآوريد بخدا و اگر اهل کتاب همه ايمان ميآوردند براي آنها بهتر بود بعض آنها ايمان آوردند و اکثر آنها خارج شدند از فرامين الهي کُنتُم خَيرَ أُمَّةٍ در بسياري از اخبار دارد
کنتم خير ائمة
و در بعضي از آنها استشهاد ميفرمايد که چگونه خير امة باشند کساني که امير المؤمنين و حسن و حسين عليهم السلام را کشتند، لکن مراد اينکه نيست که تنزيل خير ائمة باشد چنانچه بسياري توهم کرده‌اند، بلکه تفسير است يعني مراد از امة در آيه
جلد 4 - صفحه 315
ائمه هستند نه جميع امة حتي قتله ائمه.
و شاهد بر اينکه دعوي حديث ابي عمر و زبيري است از ابي عبد اللّه که فرمود
(يعني الأئمة الّتي وجبت لها دعوة ابراهيم فهم الأئمة الّتي بعث اللّه فيها و منها و اليها و هم الامة الوسطي و هم خير امة اخرجت للناس).
و تعبير به کنتم فعل ماضي نه براي اينست که در لوح محفوظ يا نزد انبياء سلف و امم ماضيه بهترين امة بودند چنانچه مفسرين گفتند، زيرا گفته‌ايم افعال منسلخ از زمان هستند بلکه کنتم بمعني (جعلتم) يعني خداوند قرار داد شما را بهترين امة، أُخرِجَت لِلنّاس‌ِ اخراج بمعني اظهار، و النّاس جميع افراد بشر، زيرا النّاس افاده عموم استغراقي ميکند و اينکه از شئونات حضرت رسالت است خودش افضل انبياء، کتابش افضل کتب، دينش افضل اديان، اوصيائش افضل اوصياء امّتش افضل امم، شريعتش افضل شرايع مع ذلک جعل الهي بدون حکمت نيست، بلکه براي سه خصلت است که در شما است:
1- تَأمُرُون‌َ بِالمَعرُوف‌ِ نزد عقل و شرع حسن و مصلحت آن معروف باشد نه نزد عامه ناس که بسا کارهاي بسيار زشت در نظر آنها معروف است قُل هَل نُنَبِّئُکُم بِالأَخسَرِين‌َ أَعمالًا الَّذِين‌َ ضَل‌َّ سَعيُهُم فِي الحَياةِ الدُّنيا وَ هُم يَحسَبُون‌َ أَنَّهُم يُحسِنُون‌َ صُنعاً کهف آيه 104.
2- وَ تَنهَون‌َ عَن‌ِ المُنکَرِ نزد عقل و شرع زشت و قبيح و منکر باشد.
سؤال- منکرات هم نزد عقل و شرع قبح آن معروف است چرا خوبيها مسمي بمعروف شد و بديها بمنکر.
جواب- اينکه معروف مقابل مجهول نيست تا اينکه اشکال متوجه شود بلکه مراد آنچه موافق عقل و شرع است و باو اقبال دارند معروف است و آنچه منافر آنها
جلد 4 - صفحه 316
است منکر است.
3- وَ تُؤمِنُون‌َ بِاللّه‌ِ مراد ايمان بخدا و تمام عقائد حقّه است نه مجرد ايمان بخدا که يهود و نصاري و مشرکين بگويند ما معتقد بخدا هستيم فقط منکر خدا طبيعي دهري لا مذهب است.
وَ لَو آمَن‌َ أَهل‌ُ الکِتاب‌ِ تعبير باهل کتاب براي مجرد تمثيل و تطبيق است و الّا هر که حتي طبيعي هم اگر ايمان آورند لَکان‌َ خَيراً لَهُم نجات از عذاب و نيل بسعادت و فوز بالطاف الهي شامل حال آنها ميشود بلکه خير دنيا و آخرت بانها ميرسد.
مِنهُم‌ُ المُؤمِنُون‌َ بسيار کمي از يهود و نصاري بشرف اسلام مشرف شدند وَ أَکثَرُهُم‌ُ الفاسِقُون‌َ تعبير بفسق نه کفر براي اينست که گفتيم در بسياري از آيات مراد از فاسق کافر است بلکه اشدّ از کفر که دلالت دارد بر طغيان و سرکشي و سرپيچي از گفته خدا و انبياء خدا سيّما در مقابل جمله قبل که صريح است