اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
لَن يَضُرُّوکُم إِلاّ أَذي‌ً وَ إِن يُقاتِلُوکُم يُوَلُّوکُم‌ُ الأَدبارَ ثُم‌َّ لا يُنصَرُون‌َ (111)
هرگز بشما مسلمين ضرري وارد نميکنند و نميتوانند مگر في الجمله اذيتي و اگر هم با شما مقاتله کنند فرار ميکنند و احدي هم آنها را ياري نميکند اينکه آيه شريفه مشتمل بر سه معجزه است که خداوند خبر ميدهد و بر طبق آن واقع شد:
1- لَن يَضُرُّوکُم إِلّا أَذي‌ً ضرر چند قسم است: ضرر جاني که بکشند يا مجروح کنند، و ضرر مالي که مال کسي را ببرند، يا ضرر عرضي که عرض
جلد 4 - صفحه 317
کسي را ببرند و هيچگونه از اينکه ضررها از طرف يهود بر پيکر اسلام و مسلمين وارد نشد.
و کلمه اذي مفرد منکر است دلالت ميکند بر «اذيّت ما» مختصر اذيتي که عبارت از جسارت و بدگويي و بد کرداري است، و اينکه استثناء استثناء متصل است زيرا اينکه نوع از اذيت هم از مصاديق ضرر است کانّه ميفرمايد هيچگونه ضرري متوجه شما نميشود مگر ضرر مختصر جزئي، و کساني که توهم کردند که استثناء منقطع است و عنوان اذي غير عنوان ضرر است توهم فاسدي است زيرا استثناء منقطع خلاف ظاهر است مرتکب نميشوند مگر در مقام ضرورت.
2- وَ إِن يُقاتِلُوکُم يُوَلُّوکُم‌ُ الأَدبارَ و اگر در مقام مقاتله و محاربه با مسلمين برآيند تاب مقاومت ندارند و پشت ميکنند و رو بفرار ميگذارند چنانچه يهود مدينه بني قريظه و بني نضير و بني قينقاع و يهود خيبر تمام منهزم شدند و بمسلمين از آنها جز سب‌ّ و لعن آسيبي وارد نشد.
3- ثُم‌َّ لا يُنصَرُون‌َ و احدي از مشرکين و کفار حتي نصاري بيهود هيچ گونه کمکي نکردند.