اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
ما تَسبِق‌ُ مِن أُمَّةٍ أَجَلَها وَ ما يَستَأخِرُون‌َ (43)
هيچ امتي مدت معين او بر رسيدن او سبقت نمي‌گيرد و تاخير هم نمي‌افتد موجودات سه قسم است.
يک قسمت نه اول دارد و نه آخر، وجود حضرت باري هميشه بوده و هميشه هست که معاني قديم، ابدي، سرمدي، ازلي است. ازلي بمعناي هميشه بوده. ابدي هميشه هست، سرمدي هميشه بوده و هميشه هست.
آنکه نمرده است و نميرد تويي || آنچه تغيير نپذيرد تويي
زير نشين علمت کائنات || ما بتو قائم چه تو قائم بذات
قسمت دوم. اول دارد که نبود بود شد ولي آخر ندارد. عالم انوار و ارواح و مجردات و عالم آخرت بهشت و جهنم و جميع خصوصيات آنها.
قسمت سوّم عالم ماديات چه عالم بالا مثل کرات جويه شمس، قمر، کواکب آسمان‌ها و چه عالم سفليات مثل جمادات، نباتات. حيوانات، جن و انس چنانچه مي‌فرمايد:
[يَوم‌َ نَطوِي السَّماءَ کَطَي‌ِّ السِّجِل‌ِّ لِلکُتُب‌ِ] انبياء آيه 104.
[يَوم‌َ تُبَدَّل‌ُ الأَرض‌ُ غَيرَ الأَرض‌ِ] [إِذَا الشَّمس‌ُ کُوِّرَت وَ إِذَا النُّجُوم‌ُ انکَدَرَت وَ إِذَا الجِبال‌ُ سُيِّرَت الي آخر الآيات] تکوير و غير اينها از آيات. و در انسان هم هر طايفه و قبيله و جامعه و ملت مدتي معين دارند چون به سر رسيد نابود مي‌شود حتي هر فردي مدتش معين است نه يک آن جلوتر مي‌افتد و نه يک آن عقب.
[ما تَسبِق‌ُ مِن أُمَّةٍ أَجَلَها وَ ما يَستَأخِرُون‌َ] و مراد از امت جماعت است مثل طايفه و قبيله يا جمع ديني مثل امم انبياء تمام در لوح محفوظ ثبت است و خداوند تقدير فرموده و قابل تغيير نيست و گذشت که گفتيم لوح مجو و اثبات هم در علم الهي محفوظ است.
402