تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
ثُمَّ أَرْسَلْنا مُوسى وَ أَخاهُ هارُونَ بِآياتِنا وَ سُلْطانٍ مُبِينٍ (45) إِلى فِرْعَوْنَ وَ مَلائِهِ فَاسْتَکْبَرُوا وَ کانُوا قَوْماً عالِينَ (46) فَقالُوا أَ نُؤْمِنُ لِبَشَرَيْنِ مِثْلِنا وَ قَوْمُهُما لَنا عابِدُونَ (47) فَکَذَّبُوهُما فَکانُوا مِنَ الْمُهْلَکِينَ (48) وَ لَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْکِتابَ لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ (49)
وَ جَعَلْنَا ابْنَ مَرْيَمَ وَ أُمَّهُ آيَةً وَ آوَيْناهُما إِلى رَبْوَةٍ ذاتِ قَرارٍ وَ مَعِينٍ (50) يا أَيُّهَا الرُّسُلُ کُلُوا مِنَ الطَّيِّباتِ وَ اعْمَلُوا صالِحاً إِنِّي بِما تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ (51) وَ إِنَّ هذِهِ أُمَّتُکُمْ أُمَّةً واحِدَةً وَ أَنَا رَبُّکُمْ فَاتَّقُونِ (52)
ترجمه
- پس فرستاديم موسى و برادرش هارون را با نشانه‌هاى خود و حجّتى روشن
بسوى فرعون و جماعتش پس گردنکشى کردند و بودند گروهى متکبّران
پس گفتند آيا ايمان آوريم براى دو آدمى مانند خودمان با آنکه قوم آنها مرما را پرستندگانند
پس تکذيب کردند آندو را پس گشتند از هلاک شدگان
و هر آينه بتحقيق داديم موسى را تورية باشد که ايشان راه يابند
و گردانيديم پسر مريم و مادر او را آيتى و جاى داديم آندو را بمکانى رفيع صاحب آرامگاه و آب جارى
اى پيغمبران بخوريد از پاکيزه‌ها و بکنيد کار شايسته همانا من بآنچه ميکنيد دانايم
و همانا اين ملّت شما است که يک ملّت است و منم پروردگار شما پس بپرهيزيد از من.
تفسير
- خداوند متعال بعد از انبياء نامبرده و نام نبرده در آيات سابقه حضرت موسى و برادرش حضرت هارون را با آيات بيّنات و معجزات ظاهرات که برهان واضح و دليل روشن بود بر رسالت آندو مانند عصا و يد بيضاء و ساير خوارق عادات که در سوره اعراف و غيرها ذکر شد مبعوث فرمود بر فرعون و اعيان قومش پس تکبّر و سرکشى کردند از قبول ايمان و اطاعت آندو چون مردمان متکبّر و گردن کشى بودند که ميخواستند بزور بر مردم تفوّق پيدا کنند و گفتند بر سبيل انکار و استکبار که آيا ايمان بياوريم بدو نفر آدمى که مانند ما هستند در صفات بشريّت با آنکه آن دو و قومشان يعنى طائفه بنى اسرائيل تمامى مانند بندگان مطيع و فرمانبردار ما باشند يا غير آن دو از بنى اسرائيل بندگى ما را ميکنند يعنى ما را پرستش مينمودند و مينمايند چون گفته‌اند فرعون بت‌پرست بود و مردم فرعون پرست پس تکذيب نمودند آن دو را و غرق شدند بتفصيلى که گذشت در سور سابقه و خداوند بحضرت موسى کتاب تورية را مرحمت فرمود که بنى اسرائيل باحکام و معارف حقّه آشنا و مهتدى شوند و قرار داد حضرت عيسى و مادرش حضرت مريم را براى ولادت يکى از ديگرى بدون شوهر نشانه‌ئى از قدرت خود و معيّن کرد مأوى و منزل آن دو را در مکان مرتفعى که داراى وسعت و صلاحيّت بود براى تمکّن و استقرار در آن و زراعت و فلاحت و بهره‌بردارى از آن چون داراى آب جارى روى زمين که سهل التّناول است بود و ظاهرا مراد اراضى شام و بيت المقدّس باشد ولى در بعضى از روايات معتبره ربوة بنجف اشرف و کوفه و
جلد 3 صفحه 642
قرار بمسجد آن و معين بفرات تفسير شده و اين انعام و توسعه از خداوند اختصاص بآن دو نداشت بلکه بتمام پيغمبران هر يک در زمان خود خطاب فرمود که بخوريد از اشياء حلال پاکيزه خوب و بجا آوريد کار شايسته خوب را و بدانيد که من بتمام اعمال شما عالمم و بر طبق آن بشما پاداش ميدهم و اين اباحه و توسعه اختصاص بانبياء سابق الذکر يا تمام پيغمبران ندارد بلکه براى تمام مردم است و از احکام ثابته در تمام اديان حقّه است چنانچه در مجمع از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت نموده که خدا طيّب است و قبول نميکند جز طيّبات را و او مؤمنين را امر فرموده بچيزى که امر نموده بآن مرسلين را پس فرموده يا ايّها الرّسل کلوا من الطّيّبات و فرموده يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا کُلُوا مِنْ طَيِّباتِ ما رَزَقْناکُمْ و مؤيّد اين معنى است که فرموده اين طريقه و ملّت و دين همه شما است که يک طريقه و ملّت و دين است و بايد مردم متّفق بر آن باشند که اصول آن توحيد و نبوّت و معاد و فروع آن ارتکاب محلّلات و اجتناب از محرّمات و تناول طيّبات و احتراز از خبائث است و شما همگى بندگان منيد و من پروردگار شمايم پس بايد از من بترسيد و ميان خودتان اختلاف کلمه ايجاد نکنيد و انّ بفتح و تخفيف و بدون آن نيز قرائت شده است و بعضى خطاب را متوجّه به پيغمبر ما و مخاطبه واحد را بلفظ جمع از دأب عرب دانسته‌اند و اين احتمال بجهاتى بعيد است و بعضى امّت را بمعناى جماعت گرفته‌اند يعنى اين خلق جماعت شما است که با پيشينيان متّحد در دين است و يک امّت و جماعت حساب ميشود و اين احتمال اگر چه لفظا قريب است ولى معنا ابعد از سابق است با آنکه استعمال امّت در دين ثابت در کلام الهى است که فرموده إِنَّا وَجَدْنا آباءَنا عَلى أُمَّةٍ* و مراد دين است و قمّى ره نقل فرموده که مراد بودن بر مذهب واحد است و شمه‌ئى از بيان اين آيه و آيه بعد در اواخر سوره انبياء گذشت ..