تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
فَتَقَطَّعُوا أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ زُبُراً کُلُّ حِزْبٍ بِما لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ (53) فَذَرْهُمْ فِي غَمْرَتِهِمْ حَتَّى حِينٍ (54) أَ يَحْسَبُونَ أَنَّما نُمِدُّهُمْ بِهِ مِنْ مالٍ وَ بَنِينَ (55) نُسارِعُ لَهُمْ فِي الْخَيْراتِ بَلْ لا يَشْعُرُونَ (56) إِنَّ الَّذِينَ هُمْ مِنْ خَشْيَةِ رَبِّهِمْ مُشْفِقُونَ (57)
وَ الَّذِينَ هُمْ بِآياتِ رَبِّهِمْ يُؤْمِنُونَ (58) وَ الَّذِينَ هُمْ بِرَبِّهِمْ لا يُشْرِکُونَ (59) وَ الَّذِينَ يُؤْتُونَ ما آتَوْا وَ قُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ أَنَّهُمْ إِلى رَبِّهِمْ راجِعُونَ (60) أُولئِکَ يُسارِعُونَ فِي الْخَيْراتِ وَ هُمْ لَها سابِقُونَ (61)
ترجمه
- پس جدا کردند امرشان را ميانشان بپاره‌ها هر گروهى باشند بآنچه نزد ايشان است شادمانان
پس واگذار آنها را در غفلتشان تا وقتى
آيا
جلد 3 صفحه 643
ميپندارند که آنچه مدد ميکنيم آنها را بآن از مال و پسران
ميشتابيم بر ايشان در خوبيها بلکه نميدانند
همانا آنانکه ايشان از ترس پروردگارشان ترسانند
و آنانکه ايشان بآيتهاى پروردگارشان ميگروند
و آنانکه ايشان بپروردگارشان شرک نميآورند
و آنانکه ميدهند آنچه را دادند در حاليکه دلهاشان ترسان است که ايشان بسوى پروردگارشان بازگشت کنندگانند
آن گروه ميشتابند در خوبيها و ايشانند مر آنها را پيشى گيرندگان.
تفسير
- با آنکه خداوند در آيات سابقه انبياء عظام را داراى يک ملّت مشترک و مذهب واحد قرار داد که آن توحيد خدا و تصديق انبياء و اتيان باعمال شايسته و تناول اشياء پاکيزه بود باز مردم آن امر مشترک ميان خودشان را قطعه قطعه و مجزّى و مبدّل بپاره‌هائى نمودند چون زبر ظاهرا جمع زبره بمعناى پاره و فرقه است خلاصه آنکه خودشان را فرقه فرقه نمودند و هر فرقه دينى براى خودشان اختيار کردند و محتمل است جمع زبور بمعناى کتاب باشد يعنى متفرّق کردند دين خودشان را ميانشان بکتابهائى از پيش خودشان و در هر حال زبرا يا حال است براى امر يا مفعول دوم تقطّعوا باعتبار متضمّن بودن آن معناى جعل را و هر دسته و فرقه و حزبى بدينى که براى خودشان جعل نمودند خوشحال و راضى ميباشند و آنرا حق ميپندارند چنانچه قمّى ره در اين مقام نقل فرموده که هر کس براى خود دينى اختيار کرد خوشحال است بآن پس خداوند به پيغمبر خود امر فرمود که واگذار آنها را تا در گرداب جهل و ضلالتى که فرو رفته‌اند در آن باقى باشند تا وقتى که بميرند يا بشمشير اولياء خدا کشته شوند آيا گمان ميکنند که آنچه را ما عطا ميکنيم و کمک ميدهيم آنها را بآن از مال و منال و اولاد و احفاد پيشى ميگيريم بآن از براى آنها در منافع و خيرات و خوبيها نه چنين است بلکه آنها ادراک نميکنند که ما براى چه غرض اين نعمتها را بآنها ميدهيم ما نميخواهيم آنها را گرامى داريم ميخواهيم آنها را سرگرم بزخارف دنيا نمائيم تا بتدريج بکلّى از ياد ما غفلت کنند و مستحقّ عقوبت شوند پس ناگهان بگيريم آنها را و بجزاى کردارشان برسانيم در مجمع از امام صادق نقل نموده که پيغمبر از قول خدا فرمود محزون ميشود بنده مؤمن من وقتى که قدرى دنيا را بر او تنگ نمايم با آنکه
جلد 3 صفحه 644
در آنحال نزديکتر بمن است و خوشحال ميشود وقتى که دنيا را بر او توسعه دهم با آنکه در آنحال دورتر است بمن پس اين آيه را تلاوت نمود و بعدا فرمود همانا اين امتحان و ابتلائى است براى آنها و همانا کسانيکه از بيم عذاب پروردگارشان ترسان و هراسانند و از معاصى حذر ميکنند و کسانيکه بانبياء و اولياء خدا ايمان ميآورند و آنانکه براى خدا شريک قرار نميدهند نه در ظاهر و نه در باطن و آنانکه عطا ميکنند چيزى را که عطا ميکنند از اموالشان در راه خدا با آنکه دلهاشان خائف و متزلزل است که شايد بدرجه قبول نرسد يا شايد بآن نحو که بايد در مقام انفاق عمل نمايند ننموده باشند و مورد مؤاخذه شوند چون که ميدانند بازگشت آنها بسوى خدا است و او ميداند خللى را که آنها نميدانند و ميتواند قبول نکند صدقات آنها را و در شواذ قرائت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و بعض اصحاب يأتون ما اتوا بقصر وارد شده و مناسب با اينمعنى است تفسير ما اتوا بعبادت و طاعت که قمّى ره نقل فرموده چون يأتون ما اتوا بقصر يعنى ميآورند آنچه را آورده‌اند از اعمال خير با خوف و رجاء بپروردگارشان و مؤيّد اينمعنى است اخبار وارده در اين باب که اشفاق و و جل را در اين آيات بخوف و رجاء از ردّ و قبول اعمال تفسير فرموده‌اند و از امير المؤمنين عليه السّلام بخوف شيعيان خاص از تقصير در محبّت و اطاعت ائمه اطهار که شرط قبول اعمال است تأويل شده اين جماعت با اين اوصاف براى رغبت و شوقى که باعمال عبادى و کارهاى خوب دارند سرعت و مبادرت مينمايند بآنها و سبقت ميگيرند بر امثال و اقران خود در آن اعمال و دخول در بهشت بپاداش آن و قمّى ره از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که آنکس على بن أبي طالب عليه السّلام است که سبقت نگرفته است بر او احدى ..