اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَذَرهُم فِي غَمرَتِهِم حَتّي حِين‌ٍ (54)
پس واگذار آنها را در غفلت خود باشند تا زمان معيني.
اينکه آيه شريفه براي تسليت خاطر مبارک حضرت رسالت است که با اينکه وجود مقدس تو مبعوث بر کافه جن و انس تا دامنه قيامت شده‌اي و حجت را بر همه تمام کردي و به تمام آنها ابلاغ کردي نمي‌تواني آنها را براه راست بياوري چنانچه انبياء سلف هم نتوانستند، چنانچه ميفرمايد:
(وَ ما أَرسَلناک‌َ إِلّا کَافَّةً لِلنّاس‌ِ بَشِيراً وَ نَذِيراً وَ لکِن‌َّ أَکثَرَ النّاس‌ِ لا يَعلَمُون‌َ) سبأ آيه 27 و ميفرمايد:
(هُوَ الَّذِي أَرسَل‌َ رَسُولَه‌ُ بِالهُدي وَ دِين‌ِ الحَق‌ِّ لِيُظهِرَه‌ُ عَلَي الدِّين‌ِ کُلِّه‌ِ وَ لَو کَرِه‌َ المُشرِکُون‌َ) توبه آيه 33 و ميفرمايد:
(إِنَّک‌َ لا تَهدِي مَن أَحبَبت‌َ وَ لکِن‌َّ اللّه‌َ يَهدِي مَن يَشاءُ) قصص آيه 56.
(فَذَرهُم) واگذار آنها را، ديگر زحمت بخود نده باندازه تکليف خود عمل کردي.
(فِي غَمرَتِهِم) غمر انهماک در باطل و حيرت و جهالت است و غطاء و غفلت است.
(حَتّي حِين‌ٍ) مفسرين تفسير کردند. به حين الموت، و بعضي به حين العذاب لکن اينکه کفار حين الموت و حين العذاب هم در غفلت و ضلالت و حيرت و جهالت هستند، چنانچه ميفرمايد:
(وَ مَن کان‌َ فِي هذِه‌ِ أَعمي فَهُوَ فِي الآخِرَةِ أَعمي وَ أَضَل‌ُّ سَبِيلًا) اسري آيه 74 به علاوه گفته‌ايم که انسان تا مادامي که در دنيا هست ممکن است تغييراتي در خود بدهد چه در عقايد، کافر مؤمن شود يا بالعکس، و چه در اخلاق، صفات رذيله را زائل کند و متصف شود بصفات حميده يا بالعکس، و چه در افعال، عاصي مطيع
جلد 13 - صفحه 415
يا بالعکس، و لذا دار تکليف است، و اما پس از مردن ديگر قابل تغيير نيست تمام ملکه مي‌شود، بلکه مراد از حين يعني زماني مي‌آيد که تمام از جهل و غفلت بيرون مي‌آيند و يک‌دله و يک جهت داخل در دين حق مي‌شوند و آن زمان ظهور حضرت بقية اللّه است و دوره رجعت ائمه هدي عليهم السلام.