اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن‌َّ الَّذِين‌َ هُم مِن خَشيَةِ رَبِّهِم مُشفِقُون‌َ (57) وَ الَّذِين‌َ هُم بِآيات‌ِ رَبِّهِم يُؤمِنُون‌َ (58) وَ الَّذِين‌َ هُم بِرَبِّهِم لا يُشرِکُون‌َ (59) وَ الَّذِين‌َ يُؤتُون‌َ ما آتَوا وَ قُلُوبُهُم وَجِلَةٌ أَنَّهُم إِلي رَبِّهِم راجِعُون‌َ (60) أُولئِک‌َ يُسارِعُون‌َ فِي الخَيرات‌ِ وَ هُم لَها سابِقُون‌َ (61)
اينکه آيات شريفه صفات مؤمنين صالحين را بيان ميفرمايد:
1- (إِن‌َّ الَّذِين‌َ هُم مِن خَشيَةِ رَبِّهِم مُشفِقُون‌َ) بدرستي که کساني که از ترس پروردگار خود خائف و لرزان هستند، مؤمن بايد بين خوف و رجاء باشد. دو معصيت کبيره، يکي امن من مکر اللّه است و يکي يأس من روح اللّه، نبايد مؤمن
جلد 13 - صفحه 417
مأيوس از رحمت و مغفرت و عفو الهي باشد با آن سعه رحمت و مغفرت و لو با گناه جن و انس باشد.
(قُل يا عِبادِي‌َ الَّذِين‌َ أَسرَفُوا عَلي أَنفُسِهِم لا تَقنَطُوا مِن رَحمَةِ اللّه‌ِ إِن‌َّ اللّه‌َ يَغفِرُ الذُّنُوب‌َ جَمِيعاً إِنَّه‌ُ هُوَ الغَفُورُ الرَّحِيم‌ُ) زمر آيه 54. و نبايد مطمئن باشد که حکما و حتما اهل بهشت هست و با ايمان از دنيا مي‌رود ميفرمايد: (أَ فَأَمِنُوا مَکرَ اللّه‌ِ فَلا يَأمَن‌ُ مَکرَ اللّه‌ِ إِلَّا القَوم‌ُ الخاسِرُون‌َ) اعراف آيه 97 و مکرر گفته شده که احدي استحقاق بهشت ندارد حتي انبياء و هر که بهشت رفت از باب تفضل است فقط قابليت مي‌خواهد. زيرا جميع عبادات تقابل با نعم الهيه نمي‌کند و اگر خداوند بواسطه يک معصيت مؤاخذه کند حق دارد پس مؤمن بايد بين الامرين باشد.
2- (وَ الَّذِين‌َ هُم بِآيات‌ِ رَبِّهِم يُؤمِنُون‌َ) ايمان بآيات اللّه ايمان به قرآن است که از باء بسم اللّه تا سين و النّاس کلام حق است و بر حضرت رسالت نازل شده و بتمام دستورات او بايد عمل کرد، و ايمان بجميع انبياء تمام از جانب حق منصوب شده و تماما معصوم و واجد جميع شرايط نبوت بودند و حسب و نسب آنها تا آدم أبو البشر همه پاک بودند در اصلاب شامخه و ارحام مطهره. و ايمان به اوصياء طاهرين از امير المؤمنين تا خاتم الوصيّين و ايمان به جميع احکام الهيه از عبادات و ساير احکام تکليفيه و وضعيه و حدود الهيه و بتمام ضروريات دينيه و مذهبيّه که تمام اينها آيات الهيه هستند.
3- (وَ الَّذِين‌َ هُم بِرَبِّهِم لا يُشرِکُون‌َ) تمام طبقات سواي شيعه اثني عشريه خالي از شرک نيستند حتي بعض شيعه از عرفاء و غيرهم. زيرا از براي شرک اقسامي است. پنج قسم است: شرک ذاتي منسوب بابن کمونه. شرک صفاتي اکثر عامه که صفات را زائد بر ذات ميدانند، شرک افعالي که امر خلق و رزق را مستند به غير خدا مي‌پندارند به انبياء و اولياء و ملائکه و اسباب و وسائط نسبت ميدهند، شرک عبادي مثل عبده اصنام و شمس و قمر و کواکب و گاو و گوساله و آتش و غير
جلد 13 - صفحه 418
اينها. شرک نظري که اميدش و توکلش و نظرش بغير خدا باشد.
وَ الَّذِين‌َ يُؤتُون‌َ ما آتَوا وَ قُلُوبُهُم وَجِلَةٌ أَنَّهُم إِلي رَبِّهِم راجِعُون‌َ و کساني که آنچه خدا بآنها عنايت فرموده بجا مي‌آورند و بمصرف الهي صرف ميکنند و مع ذلک قلوب آنها ترسان و لرزان است چون ميدانند که آنها بسوي پروردگارشان مراجعت ميکنند.
(وَ الَّذِين‌َ يُؤتُون‌َ ما آتَوا) يعني بجميع وظايف که بآنها داده شده عمل مي کنند از وظايف مالي خمس. زکاة. صله رحم. احسان بفقراء صرف في سبيل اللّه و وظايف عبادي از صلوة و صوم و حج و جهاد و غيرها.
(وَ قُلُوبُهُم وَجِلَةٌ) و معذالک دل‌هاي ايشان ترسان و لرزان است. زيرا مي ترسند که قصور و تقصيري در آنها بوده يا از جهت فقدان شرايط صحت که من جمله ولايت اهل بيت باشد يا بعض شرايط ديگر يا نقصان بعض اجزاء که من جمله حضور قلب است و من جمله تقواي از معصيت که ميفرمايد:
(إِنَّما يَتَقَبَّل‌ُ اللّه‌ُ مِن‌َ المُتَّقِين‌َ) مائده آيه 30 و بسا ممکن است بواسطه کثرت معاصي حبط شود و موجب زوال ايمان شود و ساير شرايط قبول.
(أَنَّهُم إِلي رَبِّهِم راجِعُون‌َ) فعل محذوف است به دلالت جمله يعني يعلمون انهم الي ربهم راجعون، معتقد به قيامت و سؤال و جواب و نامه عمل و شهود بر اعمال هستند و ميدانند که خداوند عالم السر و الخفيات است و بسيار دقيق در حساب است که هيچ عملي جزئي و کلي از قلم او نمي‌افتد.
جلد 13 - صفحه 419
5- أُولئِک‌َ يُسارِعُون‌َ فِي الخَيرات‌ِ وَ هُم لَها سابِقُون‌َ گفتيم فرق است بين مسارعت و عجله، در امور خيريه سرعت تعبير ميکنند و در امور شريه عجله و خيرات جمع محلي به الف و لام افاده عموم دارد شامل جميع خوبيها مي‌شود از معارف الهيه و تکميل اخلاق حميده و اتيان به جميع اعمال صالحه بر يکديگر سبقت مي‌گيرند. و در تفسير برهان در ذيل اينکه آيات شريفه اخبار زيادي بسيار مفصل از ائمه اطهار در بيان مصداق اينکه آيات شريفه نقل کرده. و خلاصه آنها اينکه تا ميتوانيد اعمال خيريه را سرا بجا آوريد و لو مردم تعريف شما را نکنند يا مذمت کنند بايد نزد خدا محمود باشيد، خير در مردي است که هر روز زياد کند در اعمال خيريه و تدارک کند سيئات را بالتوبه و از شرايط مهمه آنها ولايت اهل بيت است و قناعت بمقدار کفايت از قوت و لباس، و اينکه خوف آنها از جهت شک نيست، بلکه از جهت کوتاهي در عمل است و در محبت اهل البيت و ولايت آنها. و تا ميتوانيد از منزل خارج نشويد تا مبتلا به غيبت و دروغ و حسادت و سستي در عبادت نشويد و خود را بر ديگران ترجيح و تفضيل ندهيد، چه بسا گنه‌کاراني آمرزيده شوند و بسا عبّادي بدون ايمان از دنيا روند الي غير ذلک از مواعظ کافيه.
تنبيه
بشارت به کساني که در اينکه تفسير خدماتي ميکنند و از او استفاداتي دارند در شب جمعه گذشته شب 13 ذي الحجة در عالم رؤيا خدمت حضرت بقيّة اللّه مشرف شدم سندي بر اينکه تفسير تقاضا کردم کاغذي به من مرحمت فرمودند عرض کردم امضاء خود شما را طالبم حضرت نقطه‌اي در آن صفحه گذاشت که آن نقطه نور ميداد اميدوارم منظور نظر مبارک آن حضرت باشد و وسيله سعادت شود.
420