اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَ فَلَم يَدَّبَّرُوا القَول‌َ أَم جاءَهُم ما لَم يَأت‌ِ آباءَهُم‌ُ الأَوَّلِين‌َ (68)
آيا پس از اينکه تدبر نمي‌کنند قول را يا آمده شما را چيزي که بر آباء اولين شما نيامده باشد.
(أَ فَلَم يَدَّبَّرُوا) دبر بمعني آخر شيئي است، چنانچه مي‌فرمايد: (وَ قَطَعنا دابِرَ الَّذِين‌َ کَذَّبُوا بِآياتِنا) اعراف آيه 70 يعني تمام را هلاک کرديم عن آخرهم که احدي از آنها باقي نماند، و نيز مي‌فرمايد: (وَ يَقطَع‌َ دابِرَ الکافِرِين‌َ) انفال آيه 7 که تمام کفار را هلاک کنيم (وَ قَضَينا إِلَيه‌ِ ذلِک‌َ الأَمرَ أَن‌َّ دابِرَ هؤُلاءِ مَقطُوع‌ٌ مُصبِحِين‌َ) حجر آيه 66 و از همين باب است دبر مقابل قبل که آخر شي‌ء و معناي تدبر اينست که تأمل و تفکر کنند و آثار باطنيه اشياء را دست آورند و مغز آنها را کشف کنند. چنانچه امروز چه آثار غريبه از اشياء بدست آورده و استخراج کرده‌اند و روز بروز زيادتر ميشود.
(القَول‌َ) مراد قرآن مجيد است که گفتند: هفت بلکه هفتاد بطن دارد و بواطن قرآن را جز پيغمبر و ائمه اطهار پي نبرده‌اند.
جلد 13 - صفحه 430
(ما يعرف القرآن الا من خوطب به)
ولي اينها حتي آثار مکشوفه آن را هم نظر نمي‌کنند. و تأمل و تفکر نمي‌کنند که.
اولا اينکه معجزه بزرگي است باقيه تا قيامت.
و ثانيا احکام و دستوراتش تمام طبق عقل سليم موافق حکم و مصالح.
و ثالثا راه نماي به راه حق و سعادت و بهتر و محکمترين راه‌ها (إِن‌َّ هذَا القُرآن‌َ يَهدِي لِلَّتِي هِي‌َ أَقوَم‌ُ) اسري آيه 9.
(أَم جاءَهُم ما لَم يَأت‌ِ آباءَهُم‌ُ الأَوَّلِين‌َ) البته بر امم سابقه هم انبياء آمدند هم صحف و کتب نازل شده آمدن اينکه پيغمبر و اينکه قرآن بي‌سابقه نبوده چنانچه مي‌فرمايد:
(قُل ما کُنت‌ُ بِدعاً مِن‌َ الرُّسُل‌ِ) احقاف آيه 8 مثل نوح، ابراهيم، موسي، عيسي و ساير انبياء آنها هم آمدند و کتاب داشتند و دستورات آوردند امر تازه‌اي نيست که سابقه نداشته باشد.