تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ أَيْنَ ما ثُقِفُوا إِلاَّ بِحَبْلٍ مِنَ اللَّهِ وَ حَبْلٍ مِنَ النَّاسِ وَ باؤُ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ وَ ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الْمَسْکَنَةُ ذلِکَ بِأَنَّهُمْ کانُوا يَکْفُرُونَ بِآياتِ اللَّهِ وَ يَقْتُلُونَ الْأَنْبِياءَ بِغَيْرِ حَقٍّ ذلِکَ بِما عَصَوْا وَ کانُوا يَعْتَدُونَ (112)
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 214
ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ: وضع کرده شده بر يهودان خوارى، که آن هدر بودن نفس و مال و اهل است، به حيثيتى که هرگز از ايشان منفک نگردد. يا مراد ضرب جزيه يا علامت مذلت و خوارى است بر ايشان، و قبل از اسلام هم يهود به مجوس جزيه مى‌دادند. پس ذلت لازم آنان باشد. أَيْنَما ثُقِفُوا: هر کجا يافت شوند، إِلَّا بِحَبْلٍ مِنَ اللَّهِ: مگر در حالى که تمسک يابند به ذمه و عهدى از خدا که قبول جزيه است. وَ حَبْلٍ مِنَ النَّاسِ: و ذمه‌اى از مسلمانان. بنابراين در جميع احوال، ذلت و خوارى نفس، لازم ايشان است از هدر بودن نفس و مال و اهل، مگر آنکه متمسّک شوند به عهد خدا و عهد مسلمانان. و تسميه عهد به حبل، به جهت آنست که امان، به آن بسته مى‌شود، چنانچه چيزى را به ريسمان ببندند.
وَ باؤُ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ: و بازگشتند يهود به خشمى از خداى تعالى، يعنى سزاوار سخط و غضب الهى شدند، وَ ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الْمَسْکَنَةُ: و لازم شد بر ايشان فقر و احتياج، يعنى احاطه کرده شد بر ايشان مسکنت، مانند احاطه خيمه بر اهل آن، و لذا يهود غالبا فقير هستند، و اغنياء آنها هم خود را فقير بنمايند براى تخفيف جزيه، و اين لزوم ذلت و مسکنت بى‌جهت نيست، بلکه: ذلِکَ بِأَنَّهُمْ کانُوا يَکْفُرُونَ بِآياتِ اللَّهِ: آن مسکنت و فقر، به سبب آنست که از روى عناد و انکار، کافر مى‌شوند به آيات الهى که حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و قرآن باشد، يا به احکام تورات که مشتمل است بر صفات حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، يا معجزات آن حضرت باشد. وَ يَقْتُلُونَ الْأَنْبِياءَ بِغَيْرِ حَقٍ: و مى‌کشتند پيغمبران را در حالى که به دين خودشان، کشتن انبياء، به غير حق و جايز نبود، و اين قبيح‌تر است از آنکه اعتقاد حقيت در قتل آنان داشته باشند. ذلِکَ بِما عَصَوْا وَ کانُوا يَعْتَدُونَ: اين کفر به آيات و کشتن انبياء، به سبب آن بود که نافرمانى نمودند از فرمان خدا و بودند که تجاوز مى‌کردند از حدود الهى، زيرا اصرار به گناهان صغيره، موجب گناه
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 215
کبيره، و استمرار آن مؤدى به کفر خواهد شد.
تنبيه: آيه شريفه را اشاراتى است:
1- کفر به آيات الهى، موجب سخط و غضب سبحانى و ذلت و خوارى خواهد بود.
2- کشتن انبياء، مورد عقاب شديد حق تعالى، و باعث کفر است. و همچنين کشتن اولياء و اوصياى به حق بلکه کشتن مؤمنى به جهت ايمانش از روى عمد، سبب خلد در جهنم مى‌باشد؛ به صريح آيه شريفه: وَ مَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً فَجَزاؤُهُ جَهَنَّمُ خالِداً (الخ).
3- چون يهود راضى به فعل پدران خود بودند يعنى کشتن انبياء، لذا نسبت قتل به ايشان داده شد. بنابراين کسانى که راضى به فعل جماعتى باشند، شريک در آن فعل باشند. و احاديث بسيار در آن وارد شده، از جمله حديث رضوى عليه السّلام: و من غاب عن امر فرضى به کان کمن شهد و اتاه فرمود: و هر که غائب باشد از امرى، پس راضى باشد به آن، مثل کسى است که حاضر بوده و بجا آورده آن را. و حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: الرّاضى بفعل قوم کالدّاخل فيه معهم: «1» راضى شونده به فعل قومى، مثل کسى است که داخل بوده با ايشان.
4- اصرار به گناهان صغيره، موجب ارتکاب کبيره؛ و استمرار آن بدون توبه، عاقبتش وخيم بلکه موجب کفر خواهد شد.