اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَو رَحِمناهُم وَ کَشَفنا ما بِهِم مِن ضُرٍّ لَلَجُّوا فِي طُغيانِهِم يَعمَهُون‌َ (75)
و اگر ما باين کفار و مشرکين ترحم کنيم و برطرف کنيم آن چه بآنها ضرر متوجه شده هر آينه آنها فرو مي‌روند در طغيان و سرکشي خود و در ضلالت و حيرت مي‌مانند.
(وَ لَو رَحِمناهُم) لو امتناعيه است محال است مشمول رحمت الهي شوند زيرا رحمت اگر چه وسعت دارد هر شيئي را لکن اين‌ها ايجاد مانع کردند از شمول رحمت چنانچه ميفرمايد: (وَ رَحمَتِي وَسِعَت کُل‌َّ شَي‌ءٍ فَسَأَکتُبُها لِلَّذِين‌َ يَتَّقُون‌َ وَ يُؤتُون‌َ الزَّکاةَ وَ الَّذِين‌َ هُم بِآياتِنا يُؤمِنُون‌َ) اعراف آيه 155 و و بر فرض محال اگر رحمت هم شامل آنها مي‌شد.
جلد 13 - صفحه 438
(وَ کَشَفنا ما بِهِم مِن ضُرٍّ) و ضررهاي متوجه بآنها را برطرف ميکرديم چه مضار دنيويه که در اثر معاصي و کفر و ظلم بآنها متوجه شده و چه مضار اخروي که در قيامت معذب ميشوند.
(لَلَجُّوا فِي طُغيانِهِم يَعمَهُون‌َ) اما رفع مضار دنيوي را مستند بشانس و خوش‌بختي خود مي‌دانند و از طرف خدا نمي‌دانند زيرا سياهي قلب و قساوت مانع از قبول است و طغيان و سرکشي آنها زيادتر مي‌شود که فرو مي‌روند در طغيان، و عمه تحير و حيرت و ضلالت است که ديگر قابل هدايت نيستند، اما مضار اخرويه که خداوند بر فرض محال آنها را برگرداند به دنيا باز همان آش و همان کاسه است. چنانچه ميفرمايد: (وَ لَو رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنه‌ُ) انعام آيه 28 زيرا کفر و ضلالت ملکه آنها شده.