اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ هُوَ الَّذِي أَنشَأَ لَکُم‌ُ السَّمع‌َ وَ الأَبصارَ وَ الأَفئِدَةَ قَلِيلاً ما تَشکُرُون‌َ (78)
و اوست خداوندي که انشاء و ايجاد فرمود براي شما شنوايي و چشم‌ها و قلبها بسيار کم شکر گزاري ميکنيد.
(سؤال) وجه اختصاص باين سه چيست! با اينکه اعضاء و جوارح انسان بسيار است و تماما شکر لازم دارد.
(جواب) اينکه سه عضو سبب درک حقايق و ايمان ميشود بگوش مي‌شنود آيات شريفه قرآن را و دعوت انبياء را و تبليغ احکام را، بچشم مشاهده ميکند معجزات را، و بقلب درک ميکند و علم پيدا ميکند و ايمان مي‌آورد و قلبا معتقد ميشود.
(سؤال) چرا سمع را مفرد بيان فرمود!
(وَ هُوَ الَّذِي أَنشَأَ لَکُم‌ُ السَّمع‌َ) و ابصار و افئده را جمع بيان فرمود:
(وَ الأَبصارَ وَ الأَفئِدَةَ).
جلد 13 - صفحه 441
(جواب) سمع مصدر است بمعني شنيدن و آلت آن اذن است، و لذا هر جا ذکر اذن شود بطور جمع مي‌آورد مثل (وَ لَهُم آذان‌ٌ لا يَسمَعُون‌َ بِها) اعراف آيه 178.
(أَم لَهُم آذان‌ٌ يَسمَعُون‌َ بِها) اعراف آيه 194 (أَو آذان‌ٌ يَسمَعُون‌َ بِها) حج آيه 45 ولي ابصار مراد اعين است که آلت بينايي است و مصدرش از باب افعال است ابصار به کسر است، و لذا در همان آيه ميفرمايد:
(وَ لَهُم أَعيُن‌ٌ لا يُبصِرُون‌َ بِها) از باب افعال آورده يا از باب تفعيل ذکر ميشود، شنونده را سامع ميگويند: و بيننده را بصير مي‌نامند و هم چنين افئده که مراد قلب است، آلت درک است و لذا در همان آيه ميفرمايد:
(لَهُم قُلُوب‌ٌ لا يَفقَهُون‌َ بِها) (قَلِيلًا ما تَشکُرُون‌َ) که خداوند اينکه سه نعمت بزرگ را عنايت فرمود که وسيله هدايت و سعادت و نجات از مهالک دنيا و عقوبات آخرت باشد لکن بسياري اينها را صرف زخارف دنيا و هواي نفس و مکر و حيله و فسادهاي ديگر کردند و قدر آنها را ندانستند و شکرگزار نشدند.