اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَإِذا نُفِخ‌َ فِي الصُّورِ فَلا أَنساب‌َ بَينَهُم يَومَئِذٍ وَ لا يَتَساءَلُون‌َ (101)
و زماني که دميده شود در صور پس ملاحظه نسبت بين آنها نمي‌شود و احدي مسئول ديگري نيست.
(فَإِذا نُفِخ‌َ فِي الصُّورِ) بعضي گفتند صور جمع صورت است که بدن باشد و نفخ روح در بدن که زنده شوند نظير قوله تعالي:
(فَإِذا سَوَّيتُه‌ُ وَ نَفَخت‌ُ فِيه‌ِ مِن رُوحِي) حجر آيه 29 و زمر آيه 72- و بعضي گفتند مراد صور اسرافيل است که دو نفخه دارد يکي آنکه تمام قالبها روح از آنها جدا مي‌شوند، و ديگر، آن که برمي‌گردند بدليل قوله تعالي:
(وَ نُفِخ‌َ فِي الصُّورِ فَصَعِق‌َ مَن فِي السَّماوات‌ِ وَ مَن فِي الأَرض‌ِ إِلّا مَن شاءَ اللّه‌ُ ثُم‌َّ نُفِخ‌َ فِيه‌ِ أُخري فَإِذا هُم قِيام‌ٌ يَنظُرُون‌َ) و حق با قول اخير است، زيرا نفخ به معني
جلد 13 - صفحه 470
دميدن است و اينکه مناسب با موت نيست که در اينکه آيه نفخه اولي را بيان مي‌فرمايد.
(فَلا أَنساب‌َ بَينَهُم) اموري که در دنيا موجب افتخار ميشود، من پسر کيستم پدرم کيست از فلان فاميل هستم داراي فلان رتبه فلان درجه چه مقدار ثروت و ماليه دارم در قيامت نيست آن‌جا ايمان و عمل صالح و تقوي نجات بخش است چه بسيار پدرها از اولاد فرار ميکنند و بالعکس (يَوم‌َ يَفِرُّ المَرءُ مِن أَخِيه‌ِ وَ أُمِّه‌ِ وَ أَبِيه‌ِ وَ صاحِبَتِه‌ِ وَ بَنِيه‌ِ لِکُل‌ِّ امرِئ‌ٍ مِنهُم يَومَئِذٍ شَأن‌ٌ يُغنِيه‌ِ) عبس آيه 34 الي 37 لکن از حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و سلّم مروي است فرمود:
(کل حسب و نسب منقطع يوم القيامة الا حسبي و نسبي)
ولي اينکه هم مشروط بايمان است. و الا مثل ابي لهب و جعفر کذاب و پسر نوح جهنم مي‌روند و مثل محمّد بن ابي بکر بهشت در خبر است
(خلقت الجنة لمن اطاع اللّه و لو کان غلاما حبشيا و خلقت النار لمن عصي اللّه و لو کان سيدا قرشيا).
(يَومَئِذٍ) در روز محشر.
(وَ لا يَتَساءَلُون‌َ) و از يکديگر سؤال نمي‌کنند هر کس مسئول کار خود است، بلي کساني که سبب اخلال ديگران شدند عقوبت آنها بر او هم بار ميشود چنانچه اگر باعث هدايت ديگران شدند مثوبت آنها را هم بهره برداري ميکنند.
(من سن سنة حسنة کان له اجرها و اجر من عمل بها الي يوم القيامة و من سن سنة سيئة کان عليه وزرها و وزر من عمل بها الي يوم القيامة)
اينکه هم برگشتن بعمل خود است که هدايت و اضلال باشد.
471