اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قال‌َ رَب‌ِّ إِنِّي وَهَن‌َ العَظم‌ُ مِنِّي وَ اشتَعَل‌َ الرَّأس‌ُ شَيباً وَ لَم أَکُن بِدُعائِک‌َ رَب‌ِّ شَقِيًّا «4»
گفت پروردگار من محققا من سست شده است استخوان از من و روئيده شده است بر سر من پيري موي سفيد يعني بر حسب عادت از قابليت توليد و تناسل افتاده‌ام لکن از درگاه تو مأيوس نيستم چون قدرت تو بر امور غريبه و امور خلاف عادت تعلّق گرفته قال رب اضافه بياي متکلم است و کسره علامة سقوط ياء است ربي بوده إِنِّي وَهَن‌َ العَظم‌ُ مِنِّي در آيه شريفه دارد.
وَ مَن نُعَمِّره‌ُ نُنَکِّسه‌ُ فِي الخَلق‌ِ أَ فَلا يَعقِلُون‌َ يس 68 تمام قواي انسان کاسته ميشود که از آن جمله عظم است که استخوانها سست ميشود و موهاي بدن سفيد ميشود موي محاسن موي سر موي عانه و ساير موهاي بدني که معناي وَ اشتَعَل‌َ الرَّأس‌ُ شَيباً است و ابتداء موهاي سر و محاسن سفيد ميشود.
وَ لَم أَکُن بِدُعائِک‌َ رَب‌ِّ شَقِيًّا ولي با اينکه پيري و نازا بودن عيالم نيستم در درگاه تو مأيوس و نااميد و بدعاء
جلد 12 - صفحه 417
در پيشگاه تو محروم، زيرا خداوند وعده داده که اجابت فرمايد دعاي بندگانش را اگر شرائط آن موجود باشد و موانع از اجابت در بين نباشد وَ قال‌َ رَبُّکُم‌ُ ادعُونِي أَستَجِب لَکُم إِن‌َّ الَّذِين‌َ يَستَکبِرُون‌َ عَن عِبادَتِي سَيَدخُلُون‌َ جَهَنَّم‌َ داخِرِين‌َ مؤمن آيه 62.
و در دعاء کميل امير المؤمنين عليه السّلام عرض ميکند
(فانّک قضيت علي عبادک بعبادتک و امرتهم بدعائک و ضمنت لهم الاجابة)
امّا شرايط اموريست.
اوّل توجّه و صرف نظر از مخلوقات.
دوّم صلاح بنده باشد در اجابت.
سيّم امري که محالست عقلا يا ممنوع است شرعا تقاضا نکند.
چهارم اميد اجابت داشته باشد که در خبر دارد موقعي که دعاء مي‌کني (ظن‌ّ حاجتک بالباب).
پنجم در مجمع مؤمنين که اگر يک نفر از آنها مستجاب الدعوه باشد بواسطه آن خداوند حوائج همه را برميآورد.
و امّا موانع اجابت يکي لقمه حرام است که تا چهل روز دعاء مستجاب نمي شود يکي عصيان و طغيانست که در دعاء کميل مي‌گويي
(اللّهم اغفر لي الذنوب الّتي تحبس الدعاء)
يکي دعائي باشد که بر بنده ضرر و مفسده داشته باشد و غير اينها و چون دعاي حضرت زکريّا جامع جميع شرايط بود و خالي از جميع موانع عرض کرد
(و لم اکن بدعائک رب شقيّا).
شقاوت مقابل سعادت است معناي سعادت عاقبت بخيري است و شقاوت بد عاقبتيست و سعادت در دنيا همان اميد کامل است باجابت و شقاوت در دعا يأس و نااميديست و سعادت بنده مشمول تفضّلات و عنايات الهيّه در دنيا و آخرت بودن است که سعادت نشئتين گويند و شقاوت مورد عقوبات دنيوي و اخروي شدنست.
418