تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا زَکَرِيَّا إِنَّا نُبَشِّرُکَ بِغُلامٍ اسْمُهُ يَحْيى لَمْ نَجْعَلْ لَهُ مِنْ قَبْلُ سَمِيًّا «7»
خلاصه حضرت زکريا عليه السلام بعد از دعا، سر به سجده نهاد و تضرع مى‌نمود، ناگاه نداى الهى رسيد:
يا زَکَرِيَّا إِنَّا نُبَشِّرُکَ بِغُلامٍ: اى زکريا بدرستى که ما بشارت مى‌دهيم تو
«1» سوره ص آيه 26.
«2» به خطبه فدک حضرت صديقه طاهره سلام اللّه عليها و شروح آن مراجعه شود.
جلد 8 - صفحه 146
را به پسرى که: اسْمُهُ يَحْيى: نام او يحيى باشد. و تسميه او به يحيى به جهت آنست که زنده شد از رحم عاقرى که در حکم ميت بود. يا دين خدا به دعوت او زنده گشت. و نزد جمعى اين لفظ عجمى است. حاصل آنکه حق سبحانه بتوسط جبرئيل يا ملک ديگر يا به طريق خلق صوت، ندا فرمود که اى زکريا مژده دهيم تو را به فرزندى که نامش يحيى باشد. لَمْ نَجْعَلْ لَهُ مِنْ قَبْلُ سَمِيًّا:
نيافريديم او را پيش از اين زمان همنامى، يعنى هيچکس قبل از او به اين اسم مسمى نبوده، و اين موجب مزيت شرف او است.
سعيد بن جبير گفته: «سمى» به معنى مثل و شبيه است، يعنى هيچکس پيش از او به صورت و هيئت او خلق نکرده بوديم. و تسميه مثل به سمى به جهت آنست که هر يک از متماثل و متشاکل به سبب تشاکل و تماثل به اسم صاحب خود مسمى مى‌شود و لذا هر يک سمى صاحب خود باشد «1».
تفسير برهان- عبد الخالق گويد: شنيدم حضرت صادق عليه السلام فرمود در اين آيه شريفه: يحيى بن زکريّا عليه السّلام لم يکن له من قبل سميّا و کذلک الحسين عليه السّلام لم يکن له من قبل سميّا و لم تبک السّماء الّا عليهما اربعين صباحا قلت: فما کانت بکاءها؟ قال: تطلع الشّمس حمراء قال: و کان قاتل الحسين عليه السّلام ولد الزّنا و قاتل يحيى بن زکريّا ولد الزّنا «2» يحيى بن زکريا نبود مر او را پيش از او همنامى، و همچنين حسين عليه السلام نبود مر او را پيش از او همنامى، و گريه نکرد آسمان مگر بر آن دو نفر چهل روز. عرض کردم: چه بوده گريه آسمان و زمين؟ فرمود: طلوع نمود آفتاب در حالتى که سرخ بود. و کشنده حسين عليه السلام ولد الزنا بود و کشنده يحيى بن زکريا ولد الزنا بود.
و چندين روايت به همين مضمون به اسناد و الفاظ مختلفه وارد شده «3».
اشارة: فيه بشاره- ثعلبى در تفسير خود آورده که: ذکر «قبل» به جهت آن
«1» منهج الصادقين ج 5 ص 396.
«2» تفسير برهان ج 3 ص 4.
«3» مجمع البيان ج 3 ص 4 و 5.
جلد 8 - صفحه 147
فرمود که بعد از او کسى ظهور خواهد کرد که او را به چندين اسم خاص اختصاص دهد، و اسم سامى او را از نام همايون فرجام خود مشتق سازد، چنانچه حسان گويد:
و شق له من اسمه ليجله
فذو العرش محمود و هذا محمد
صلّى اللّه عليه و آله «1» تفسير لوامع- در کتاب الفردوس- ابن شيرويه ديلمى عامى در جزء دوم باب القاف از ابن عباس نقل نموده که: حضور اقدس نبوى صلّى اللّه عليه و آله عرض شد: «لَمْ نَجْعَلْ لَهُ مِنْ قَبْلُ سَمِيًّا» فرمود: آن شخص يحيى عليه السلام و قرة العين من حسين عليه السلام مى‌باشد.
سفيان بن عيينه از حضرت على بن الحسين عليه السلام روايت نموده که فرمود: وقتى از مدينه به عراق مى‌آمديم، در هيچ منزلى و در هيچ مسيرى نبود الّا پدرم ذکر يحيى بن زکريا عليه السلام را مى‌نمود. روزى فرمود: از جمله خوارى دنيا نزد خدا آن بود که سر يحيى بن زکريا عليه السلام را به هديه نزد زانيه نابکار از بغات بنى اسرائيل فرستادند «2».