تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يَرِثُنِي وَ يَرِثُ مِنْ آلِ يَعْقُوبَ وَ اجْعَلْهُ رَبِّ رَضِيًّا «6»
يَرِثُنِي: ميراث برد ترکه مرا. وَ يَرِثُ مِنْ آلِ يَعْقُوبَ: و ميراث برد از اولاد يعقوب بن ماثان برادر عمران که پدر مريم بوده. نزد بعضى «1» مراد يعقوب پسر اسحق پسر ابراهيم است، زيرا زکريا متزوج بود به خواهر مريم بنت عمران، و نسب او متصل به يعقوب بود. وَ اجْعَلْهُ رَبِّ رَضِيًّا: و قرار ده فرزند مرا شايسته و پسنديده که از گفتار و کردار او راضى باشى و هميشه مطيع و منقاد فرمان تو و ممتثل امر تو باشد.
تحقيق: اين مطلب محقق است که مقام نبوت و ولايت مطلقه الهيه، جعل تشريعى استقلالى دارد. يعنى هيچيک از افراد بشر را حق مداخله در آن نباشد به غير از ذات احديت سبحانى به صريح آيات قرآنى:
1- نسبت به آدم عليه السلام فرمايد: «إِنِّي جاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً» «2» يعنى من قرار دهنده‌ام در زمين خليفه.
«1» اين قول سدى است مجمع البيان ج 3 ص 503 و 502.
«2» سوره بقره آيه 30.
جلد 8 - صفحه 145
2- نسبت به داود عليه السلام فرمايد. «يا داوُدُ إِنَّا جَعَلْناکَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ» «1» اى داود ما قرار داديم تو را در زمين خليفه.
و اينها دال است بر آنکه جعل نبوت از جانب خدا، و وضع آن تعينى و تخصصى است نه تعيينى و تخصيصى. بنابراين چنين منصب بزرگ، متعقل نيست که ذاتا ارثى باشد، پس مراد از آيه «يَرِثُنِي وَ يَرِثُ مِنْ آلِ يَعْقُوبَ» ارث مال باشد نه مقام نبوت؛ و انبياء، مال را ميراث برده‌اند.
3- «ميراث» را در لغت اطلاق نکنند مگر بر آنچه نقل شود از مورث به وارث از اموال، و در غير آن مجاز و محتاج به دليل است.
4- اگر «ارث» در آيه شريفه محمول بر نبوت باشد، ذکر جمله «وَ اجْعَلْهُ رَبِّ رَضِيًّا» بعد از آن بى‌معنى و لغو باشد، چنانچه مستحسن نيست کسى گويد (اللّهمّ ابعث الينا نبيّا و اجعله عاقلا مرضيّا فى اخلاقه) زيرا منصب نبوت حاوى اخلاق مرضيه است.
از اين مقدمه معلوم گرديد که آنچه از پيغمبر نقل شده: (نحن معاشر الانبياء لا نورث و ما ترکناه صدقة) صحت ندارد، بلکه مجعول و کذب باشد؛ و لذا حضرت فاطمه سلام اللّه عليها در رد استشهاد به آن در باب فدک، استدلال فرموده به آيه شريفه «يَرِثُنِي وَ يَرِثُ مِنْ آلِ يَعْقُوبَ» «2».