تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ سَلامٌ عَلَيْهِ يَوْمَ وُلِدَ وَ يَوْمَ يَمُوتُ وَ يَوْمَ يُبْعَثُ حَيًّا «15»
«1» نور الثقلين ج 3 ص 327، روايت 37 به نقل از کافى.
جلد 8 - صفحه 154
چون يحيى هميشه متصف به اين صفات حميده و خصائل پسنديده بود، لذا حق سبحانه در باره او فرمود:
وَ سَلامٌ عَلَيْهِ: و نزول رحمت و تحيت از ما است بر يحيى. يَوْمَ وُلِدَ:
روزى که متولد شد. وَ يَوْمَ يَمُوتُ: و روزى که بميرد. وَ يَوْمَ يُبْعَثُ حَيًّا: و روزى که برانگيخته شود در حالتى که زنده باشد. نزد بعضى مراد حشر او است با شهداء که متصفند به حيات، لقوله تعالى «بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ» يا ذکر «حيّا» تأکيد حال مؤکده باشد. قول ديگر: مراد از سلام سلامتى و ايمنى يحيى است از غمز و اغواى شيطان وقتى که متولد شد، و از عذاب قبر وقتى که وفات نمود، و از هول قيامت وقتى که مبعوث شود. يا مراد سلامتى و ايمنى وحشت اين سه موضع است؛ چنانچه ابن بابويه به سندهاى خود از احمد بن حمزه که گفت: حديث نمود مرا يا سر خادم، شنيدم حضرت رضا عليه السلام مى‌فرمود: انّ اوحش ما يکون هذا الخلق فى ثلثة مواطن يوم يلد و يخرج من بطن امّه فيرى الدّنيا و يوم يموت فيعاين الاخرة و اهلها و يوم يبعث حيّا فيرى احکاما لم يرها فى دار الدّنيا و قد سلّم اللّه على يحيى فى هذه الثّلاث المواطن و امن روعته فقال و سلام عليه يوم ولد و يوم يموت و يوم يبعث حيّا «1».
بدرستى که وحشتناک‌ترين مواضع اين خلق سه موطن باشد: 1- روزى که تولد يابد و خارج شود از شکم مادر، پس ببيند دنيا را. 2- روزى که بميرد مشاهده کند آخرت و اهل آن را. 3- روزى که برانگيخته شود زنده، پس ببيند احکامى را که نديده است آنها را در دنيا. و بتحقيق سلامتى داد خداوند بر يحيى در اين سه موطن و مأمون فرمود او را از فزع آن، پس فرمود «وَ سَلامٌ عَلَيْهِ يَوْمَ وُلِدَ وَ يَوْمَ يَمُوتُ وَ يَوْمَ يُبْعَثُ حَيًّا».
شمه‌اى از حال حضرت يحيى: در بعضى کتب معتبره به اسانيد صحيحه نقل شده که: رقت قلب و خدا ترسى يحيى به مرتبه‌اى بود که چون احوال قيامت
«1» تفسير برهان ج 3 ص 7 بنقل از شيخ صدوق.
جلد 8 - صفحه 155
شنيدى مضطرب گشتى، و از لباس به پلاسى قناعت، و از طعام به نان خشکى اکتفا نمودى. در چهار سالگى تمام تورات را حفظ نمودى و به ده سالگى بر تمام احکام شرع واقف شدى. و با چنين مقام، چندان گريه نموده بود که گوشت و پوست از رخسار مبارکش فرو ريخته. مادرش از شفقت، دو پاره پشمينه بر ممرّ آب ديده او نهاده بود و هر لحظه آن را فشردى.
و در مجلسى که حاضر بود، زکريا از خوف الهى نگفتى. روزى به بالاى منبر برآمد و نظر نمود يحيى را نديد، و يحيى در پس ستونى بود، زکريا سخن از وعيد الهى نموده گفت: در جهنم کوهى است از آتش نام او غضبان، هيچکس از آنجا نگذرد مگر به گريستن از ترس خدا. يحيى به شنيدن اين کلمه نعره زده برخاست، گليم از دوش انداخته، از مسجد بيرون آمد و فرياد مى‌کرد: «الويل لمن دخل غضبان» از شهر بيرون رفت.
زکريا از منبر فرود آمد به خانه رفت و واقعه را به مادر يحيى گفت. پدر و مادر به جستجوى او برآمدند، سه شبانه روز کوه و دشت و صحرا گشتند او را نيافتند. به چوپانى رسيدند، از او سراغ گرفتند، گفت: نديدم او را، لکن سه شبانه روز است آواز ناله او از اين کوه مى‌آيد که گوسفندان من از چرا بازماندند.
پدر و مادر بالاى کوه، و يحيى را ديدند در گوشه‌اى به سجده افتاده و آنقدر گريسته که سجده‌گاه گل شده. مادرش سر او را از خاک برداشته بر کنار نهاد، يحيى گمان کرد ملک الموت باشد، گفت: اى عزرائيل پدر و مادر پيرى دارم، مهلت ده تا خشنودى ايشان بدست آرم. مادرش ناله نمود که اى جان مادر، مادر تو است. يحيى برخاست بگريزد، مادرش گفت: به حرمت شيرى که از من خورده‌اى با من به خانه بيا. او را به خانه برد، و قدرى آش عدس تهيه و قدرى از آن تناول نمود. خلاصه مدت عمر بدين منوال بود. وقتى حال يحيى معصوم از خوف خدا چنين بودى، احوال ديگران بايد چه قسم گشتى «1».
شهادت يحيى و زکريا عليهما السلام: مفسرين نقل نموده‌اند که: پادشاه آن
«1» حياة القلوب، علامه مجلسى، چاپ جاويدان، ج 1، ص 382- 381.
جلد 8 - صفحه 156
زمان را زنى بود که از شوهر ديگر دخترى داشت بسيار جميله، و خود پير شده بود. خواست دختر را به شوهر خود دهد. ملک با يحيى عليه السلام مشورت نمود، فرمود: آن دختر بر تو حرام است. ملک ترک کرد، و آن فاجره برنجيد و صبر نمود تا روزى شاه مست شد، دختر را آراسته، به نظر ملک درآورد، شاه قصد او نمود، زنش گفت: ميسر نشود تا يحيى را بکشى. ملک به کشتن حضرت يحيى فرمان داد، علماى عصر گفتند: اگر قطره‌اى از خون يحيى به زمين ريزد، گياه از زمين نرويد. ملک حکم کرد تا سر آن حضرت را در طشت برند و خونش را به چاه ريزند.
پس جمعى را به طلب يحيى عليه السلام فرستاد، يکى از مقربان گفت:
پدرش مستجاب الدعوه باشد، اول او را بايد کشت. ملک بر کشتن زکريا عليه السلام امر نمود. ملازمان به خانه زکريا آمدند، پدر و پسر مشغول نماز بودند، يحيى را گرفته بستند، زکريا فرار نمود، از عقبش رفتند، به درختى رسيده، اشاره نمود، شکافته شد. زکريا عليه السلام ميان درخت درآمد، شيطان گوشه رداى او را بيرون نگهداشت، کفار رسيدند. ابليس را به صورت پيرى ديدند، از او پرسيدند، گفت: ميان اين درخت است. گفتند: چگونه او را بيرون آريم؟
گفت: براى چه؟ گفتند: براى هلاکت. گفت: همانجا او را بکشيد، ارّه دو سر را براى آنها ترتيب داد، آنها درخت را با آن حضرت به دو نيم ساختند. اما جمعى که يحيى عليه السلام را بردند به درگاه ملک سر مبارکش را در طشتى بريده خونش را در چاه ريختند، خون به جوش آمد. خداوند بخت النصر بابلى يا طيطوش رومى را بر آنها مسلط ساخت تا هفتاد هزار نفر بنى اسرائيل را کشت، خون يحيى عليه السلام از جوش فرو نشست «1».
سعيد بن جبير از ابن عباس روايت نموده که: به حضرت ختمى مرتبت صلى اللّه عليه و آله وحى آمد که به جهت کشتن يحيى بن زکريا هفتاد هزار نفر را کشتيم، و براى فرزند تو حسين دوباره هفتاد هزار نفر را خواهيم کشت «2».
«1» حياة القلوب چاپ جاويدان، ج 1، ص 384.
«2» منهج الصادقين ج 5 ص 406.
جلد 8 - صفحه 157
در عيون اخبار الرضا- مروى است که مهدى آل محمد عجل اللّه فرجه، ذريه قتله امام حسين عليه السلام را به قتل خواهد رسانيد، پس هنوز انتقام اين خون باقى است «1».