تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَاتَّخَذَتْ مِنْ دُونِهِمْ حِجاباً فَأَرْسَلْنا إِلَيْها رُوحَنا فَتَمَثَّلَ لَها بَشَراً سَوِيًّا «17»
«1» مستدرک سفينة البحار ج 4 ص 177 به نقل از بحار الانوار ج 45 ص 295 و ج 52 ص 303.
«2» تفسير قمى، ج 2، ص 49- 48.
جلد 8 - صفحه 158
فَاتَّخَذَتْ مِنْ دُونِهِمْ حِجاباً: پس فرا گرفت از پيش ايشان پرده‌اى، يعنى از پيش نظر اهل خود پرده‌اى ببست، يا در پس ديوارى رفت، يا در پس کوه پنهان شد تا مانع ديدن آنها شود. و بعد از آنکه غسل کرد و جامه پوشيد يا از نماز فارغ شد. فَأَرْسَلْنا إِلَيْها رُوحَنا: پس فرستاديم به سوى او جبرئيل را. مراد روح، جبرئيل است به دليل قوله تعالى: «نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ» «1» نکته: اضافه روح به خود، تشريف و تخصيص است، و تسميه جبرئيل به روح، به جهت آنست که دين به وحى او زنده شد، چنانچه بدن به روح حيات يافت.
فَتَمَثَّلَ لَها بَشَراً سَوِيًّا: پس ممثل و مصور شد براى مريم آدم تمام الخلقه مستوى القامه، يعنى به صورت آدمى با خلقت تمام خود را به مريم نمود. و تمثل او به صورت انسان، به جهت آن بود که مريم به کلام او مستأنس گردد و از او متنفر نشود، و تمثل او به صورت جميله فائقه نورانيه براى امتحان مريم بود به آن، و ظهور عفت و عصمت او تبصره: از نقل محققين مفسرين چنين معلوم مى‌شود که مريم، مطهره از حيض و نفاس بوده، چنانچه يکى از وجوه آيه شريفه «إِنَّ اللَّهَ اصْطَفاکِ وَ طَهَّرَکِ» «2» بر طهارت از ارجاس و اقذار صورى و معنوى تفسير شده.
در تفسير لوامع- خاصه و عامه روايت نموده‌اند از حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در ذيل حديثى قالوا يا رسول اللّه (صلّى اللّه عليه و آله) قلت مرارا انّ فاطمة (سلام اللّه عليها) بنتى حوراء انسيّة و انّها و مريم بتول. فما معنى البتول فقال: انّ فاطمة لم تحض و لم تطمث فکذا مريم فانّ ذلک فى بنات الانبياء مکروه.
صحابه عرض کردند: يا رسول اللّه، مکرر فرموده‌اى که فاطمه (سلام اللّه
«1» سوره شعرا آيه 193.
«2» سوره آل عمران آيه 42.
جلد 8 - صفحه 159
عليها) دختر من حوريه آدميه است، و فاطمه و مريم بتولند، بتول چه معنى دارد؟
فرمود: بتحقيق فاطمه سلام اللّه عليها حائض نمى‌شد و خون نمى‌ديد، همچنين مريم؛ زيرا اين در دختران پيغمبران مکروه و نقصان است «1».
و در کتاب مودة القربى همدانى شافعى روايت نموده، فرمود حضرت رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله: انّما سميت فاطمة بالبتول لأنّها تبتلت من الحيض و النّفاس لأنّ ذلک تجب فى بنات الانبياء: اينست و جز اين نيست ناميده شد فاطمه (عليها سلام اللّه) به بتول به جهت آنکه منقطع بود از حيض و نفاس، به جهت آنکه اين در دختران پيغمبران واجب باشد «2».