آیه ۱۷ سوره مریم

سوره مریم، آیه ۱۷ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۰۶

فَاتَّخَذَتْ مِنْ دُونِهِمْ حِجَاباً فَأَرْسَلْنَا إِلَيْهَا رُوحَنَا فَتَمَثَّلَ لَهَا بَشَراً سَوِيّاً

و میان خود و آنان حجابی افکند (تا خلوتگاهش از هر نظر برای عبادت آماده باشد). در این هنگام، ما روح خود را بسوی او فرستادیم؛ و او در شکل انسانی بی‌عیب و نقص، بر مریم ظاهر شد!

معنی کلمات و عبارات
«رُوحَنَا»: روح متعلّق به خود. مراد از روح، جبریل است (نگا: شعراء / . «تَمَثَّلَ»: مجسّم گردید. پدیدار شد. «سَوِیّاً»: (نگا: مریم / ).
نزول
نکات آیه
۱- حضرت مریم(س) در ناحیه شرقى مسجدالاقصى، مکانى دور از انظار براى خود برگزید و خود را از مردم پنهان ساخت. «فاتّخذت من دونهم حجابًا» «حجاب» به معناى ساتر و چیزى است که حائل مى شود. مراد از «اتّخذت... حجاباً» افکندن پرده و یا رفتن در مکانى است که داراى پوشش طبیعى، مانند دیوار یا کوه و مانند آن باشد. ۲- مکانى که مریم با رفتن به آن از دید مردم مخفى شد، به منطقه مسکونى مردم نزدیک بود. «من دونهم» کلمه «دون» گاه براى تقریب و گاه براى تحقیر به کار مى رود (العین). ۳- درپى استقرار مریم(س) در ناحیه شرقى و در مکانى مستور خداوند فرشته اى ارجمند را به سوى او فرستاد. «فاتّخذت من دونهم حجابًا فأرسلنا إلیها روحنا» مراد از «روحنا»، به دلیل صفاتى که در ادامه آیات براى او ذکر شده است، یکى از فرشتگان است که عظمت و ارجمندى او در پیشگاه پروردگار، مایه انتساب او به خداوند شده است. با توجه به آیاتى که جبرئیل را «روح الأمین» و «روح القدس» خوانده مى توان گفت: این فرشته، همان جبرئیل بوده است. ۴- باردارشدن مریم(س) به فرزندش عیسى(ع)، وابسته به حضور او در مکانى خلوت و به دور از انظار مردم بود. «فاتّخذت من دونهم حجابًا فأرسلنا إلیها روحنا» «فاء» در «فأرسلنا» براى تفریع است و نشان مى هد که کارهاى قبلى مریم زمینه آمادگى او براى مقام مادرى عیسى(ع) و پذیرش فرشته الهى شده است. ۵- مریم(س)، داراى منزلتى والا در پیشگاه خداوند «فأرسلنا إلیها روحنا» ۶- پرهیز از بدن نمایى و اهتمام به مستور داشتن خویش به هنگام عبادت، خصلتى ارزنده براى بانوان است. «فاتّخذت من دونهم حجابًا فأرسلنا إلیها روحنا» حضرت مریم(س) به مکانى مى رود که از انظار دور باشد و هنگام عبادت با نامحرمان برخوردى نداشته باشد. ۷- جبرئیل، موجودى غیرجسمانى، شریف و عالى مرتبه * «فأرسلنا إلیها روحنا» اضافه «روح» به «نا» اضافه تشریفیّه است. ارسال روح، گویاى این است که آن روح، موجودى مستقل و مطیع خداوند بوده و توان سیر و اداى رسالت داشته است و محتواى رسالت خویش را درک مى کرده است و تمثیل او به صورت بشر، دلیل قدرت او بر آن کار و سازگار بودن وجود او با تمثّلات جسمانى است. قابل انطباق بودن این ویژگى ها بر جبرئیل سبب شده است که برخى مفسران، فرشته نازل شده بر مریم(س) را، جبرئیل دانسته اند. ۸- مأمور ویژه الهى، به صورت مردى معتدل و داراى همه خصوصیات جسمى یک انسان، براى مریم(س) نمودار شد. «فتمثّل لها بشرًا سویًّا» «تمثیل»، یعنى صورت پذیرى و به شکل چیزى نمودار شدن. «بشراً» حال است براى فاعل «تَمَثّلَ» و مراد از آن به قرینه آیه بعد، مرد است. «سوىّ» به معناى معتدل است و «بشراً سوّیاً»، یعنى انسانى معتدل که در خصوصیات جسمى خارج از حد افراط و تفریط باشد. ۹- چهره جلوه یافته فرشته الهى براى مریم(س)، چهره اى ناآشنا و بى شباهت به هم شهریان و خویشاوندان او بود. «بشرًا سویًّا» «بشراً» اسم نکره است و بر ناشناخته بودن شخص دلالت دارد. ۱۰- تمثّل و جلوه گر شدن فرشتگان به صورت هاى مادى، امرى ممکن و تحقق یافته است. «فأرسلنا إلیها روحنا فتمثّل لها بشرًا سویًّا» ۱۱- دیدن فرشتگان و سخن گفتن با آنان، در انحصار پیامبران نیست. «فأرسلنا إلیها روحنا فتمثّل لها بشرًا سویًّا» ظاهراً حضرت مریم(س) از مقام نبوت برخوردار نبوده است، ولى در عین حال به مشاهده فرشته و سخن با او نائل مى گردد. براین اساس، مشاهده فرشتگان در انحصار پیامبران نیست. ۱۲- زن، موجودى توان مند بر عروج به درجات بالاى معنویت و ملاقات و گفتوگو با فرشتگان «فأرسلنا إلیها روحنا فتمثّل لها بشرًا سویًّا»
تفسیر (۱۰)
روایات و احادیث

۱۳- «عن الأصبغ بن نباتة: ... قال علىّ(ع) جبرئیل من الملائکة والروح غیر جبرئیل ... قال (اللّه) لمریم «فأرسلنا إلیها روحنا فتمثّل لها بشرًا سویّاً» ... ; از اصبغ بن نباته روایت شده که:... حضرت على(ع) فرمود: جبرئیل از فرشتگان است و روح غیر از جبرئیل است... خداوند در باره مریم مى فرماید: «فأرسلنا إلیها روحنا فتمثّل لها بشرًا سویّاً» ...». [منبع: الغارات، ج ۱، ص ۱۸۴; بحارالأنوار، ج ۹۴، ص ۵، ح ۷.] ۱۴- «قال الباقر(ع): إنّها (مریم) بشرت بعیسى فبینا هى فى المحراب إذ تمثّل لها الروح الأمین بشراً سویّاً ; امام باقر(ع) فرمود: همانا او (مریم) به ولادت عیسى(ع) بشارت داده شد، پس در حالى که در محراب بود، ناگهان روح الامین به شکل انسانى کامل اندام بر او ظاهر گشت». [منبع: قصص الأنبیاء راوندى، ص ۲۶۴، ح ۳۰۳; بحارالأنوار، ج ۱۴، ص ۲۱۵، ح ۱۴.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۴)
  • پناه بردن مریم(علیها السلام) به خداوند، هنگام احساس خطر از حضور مردی نامحرم در خلوتگاه وی+۱ آیه
  • استعاذه مریم(علیها السلام) به رحمانیّت الهی، با مشاهده مردی (فرشته تمثلیافته) در خلوتگاه خود+۱ آیه
  • پناه بردن مریم(علیها السلام) به خداوند، هنگام احساس خطر از حضور مردی بیگانه در خلوتگاه وی+۱ آیه
  • افرینش خارقالعاده عیسی(علیه السلام) به واسطه ملایکه با فرمان خداوند+۴ آیه
  • اعطای فرزند بدون پدر، امری اسان برای خدا+۶ آیه
  • بشارت فرشته الهی، برای باردار شدن مریم(علیها السلام)به پسری پاک و شایسته+۲ آیه
  • تمثّل جبرییل به صورت انسانی معتدل برای مریم(علیها السلام)+۱ آیه
  • تمثّل روحالامین، به صورت مردی معتدل برای مریم(علیها السلام)+۱ آیه
  • بشارت جبرییل به مریم(علیها السلام) درباره فرزنددار شدن او+۳ آیه
  • بشارت جبرییل به فرزنددار شدن مریم(علیها السلام)عامل نگرانی او از متهم شدن به زنا+۲ آیه
  • جبرییل، موجودی روحانی و غیر جسمانی+۶ آیه
  • تمثّل جبرییل، به صورت انسان بر مریم(علیها السلام)
  • گفتگوی جبرییل با مریم(علیها السلام)+۸ آیه
  • مشاهده جبرییل، عامل ترسیدن مریم(علیها السلام) و پناه بردن وی به خداوند+۱ آیه
  • خبر جبرییل به مریم(علیها السلام) در معرّفی و ماموریّت خویش، پاسخی به نگرانی وی+۳ آیه
  • تمثّل جبرییل، به صورت انسان بر مریم(علیها السلام)
  • بشارت جبرییل به مریم(علیها السلام)، درباره فرزنددار شدن او+۳ آیه
  • بشارت جبرییل به فرزنددار شدن مریم(علیها السلام)، عامل نگرانی او از متهم شدن به زنا+۲ آیه
  • گفتگوی جبرییل با مریم(علیها السلام)+۸ آیه
  • روح، از نامهای جبرییل+۴ آیه
  • فرستادن فرشته ای ارجمند از جانب خداوند بر مریم(علیها السلام)، در پی استقرار او در ناحیه شرقی و در مکانی مستور از خانواده اش+۱ آیه
  • خلوت کردن زنان و مردان نامحرم، از زمینه های سقوط به ورطه بی عفّتی+۲ آیه
  • مریم(علیها السلام)، بانویی در اوج عفّت و پاکدامنی+۵ آیه
  • پناه بردن به خدای رحمان، زمینه جلوگیری از سقوط در ورطه بی عفتی+۱ آیه
  • به دنیا امدن عیسی(علیه السلام) بدون پدر، از ارهاصات ان حضرت+۶ آیه
  • حضرت عیسی(علیه السلام)، تبلور رحمتی بزرگ از جانب خداوند، برای مردم+۳ آیه
  • باردار شدن مادر عیسی(علیها السلام) به ان حضرت، در مکانی خلوت و به دور از انظار مردم+۱ آیه
  • ولادت عیسی(علیه السلام)، موهبتی ویژه از جانب خداوند به مریم(علیها السلام)+۴ آیه
  • باردار شدن مریم(علیها السلام) به صورت خارق العاده و به دنیا امدن عیسی(علیه السلام) جلوه ای از قدرت الهی+۵ آیه
  • حاکمیّت قدرت خداوند، بر اسباب عادی و مجاری طبیعی+۵ آیه
  • یاداوری سرگذشت مریم(علیها السلام) و تشریح داستان تولّد عیسی(علیه السلام) در قران، وظیفه ای بر عهده پیامبر(صلی الله علیه واله)+۸ آیه
  • وجود و خلقت عیسی(علیه السلام)، از موارد قضای الهی+۶ آیه
  • پناه بردن به خدا، مایه مصونیت از گناه و انحرافات جنسی+۲ آیه
  • مُرسِل/ اسما و صفات
  • استعاذه مریم علیها السلام به خداوند، هنگام مواجهه با بیگانه در خلوتگاه خود+۲ آیه
  • تمثّل یافتن جبرییل بر مریم علیها السلام به صورت انسانی معتدل
  • تمثّل روحالامین به صورت مردی معتدل بر مریم علیها السلام+۱ آیه
  • فرستاده شدن فرشتهای از جانب خداوند به سوی مریم علیها السلام پس از جدایی وی از خانوادهاش و استقرار در شرق بیت المقدس+۱ آیه
  • دعوت مریم علیها السلام از مرد ناشناس (جبرییل) به تقوای الهی+۱ آیه
  • تاثیر عزلت گزینی مریم علیها السلام در رسیدن به مقام قرب الهی و باردار شدن به عیسی علیه السلام+۱ آیه
  • ترس و هراس مریم علیها السلام، پس از مشاهده جبرییل+۱ آیه
  • اعطای فرزند به مریم علیها السلام بدون داشتن شوهر، به مشیّت خداوند+۳ آیه
  • فرشتگان، از عوامل و وسایط خداوند، برای تحقّق خواست و مشیّت او+۳ آیه
  • بشارت فرشتگان به مریم علیها السلام مبنی بر باردار شدن به عیسی علیه السلام+۳ آیه
واژه‌ها