تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا بِطانَةً مِنْ دُونِکُمْ لا يَأْلُونَکُمْ خَبالاً وَدُّوا ما عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ الْبَغْضاءُ مِنْ أَفْواهِهِمْ وَ ما تُخْفِي صُدُورُهُمْ أَکْبَرُ قَدْ بَيَّنَّا لَکُمُ الْآياتِ إِنْ کُنْتُمْ تَعْقِلُونَ (118)
شأن نزول: جمعى از مسلمانان با يهودان دوستى مى‌کردند به سبب قرابت و صداقت و عهدى که ما بين آنها بود، حق تعالى از موالات و مخالطه با کفار نهى فرمود: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا: اى کسانى که ايمان آورديد به خدا و پيغمبر و قيامت و معتقدات حقه ايمانيه، لا تَتَّخِذُوا بِطانَةً مِنْ دُونِکُمْ: فرامگيريد دوست سرّى از غير ملت خود تا افشاى اسرار شما نمايند. «ابو امامه» روايت نموده که مراد به اين طايفه، خوارجند. «ابن عباس» گفته: قومى از مؤمنان با منافقان طرح دوستى نمودند، حق تعالى منع فرمود:
پس بيان علت منع مواصلت را فرمايد: لا يَأْلُونَکُمْ خَبالًا: باز نمى‌دارند شما را از فساد و گمراهى، بلکه: وَدُّوا ما عَنِتُّمْ: دوست دارند شدت ضرر و مشقت و صدمه شما را. قَدْ بَدَتِ الْبَغْضاءُ: بتحقيق ظاهر و آشکار شده است علامت بغض و دشمنى، مِنْ أَفْواهِهِمْ: از دهنهاى ايشان، يعنى از سخنان و کلامى که از دهنهاى آنها بيرون آيد، علامت عداوت ظاهر گشته، زيرا به جهت شدت
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 223
بغض، ضبط خود نتوانند کرد که از زبان آنها چيزى صادر نشود، چنانچه حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمايد:
ما اضمر احد شيئا الّا ظهر فى فلتات لسانه و صفحات وجهه. «1» هيچکس چيزى پنهان نکند الا آنکه ظاهر شود در ميان سخنان او و از صفحات روى او.
و اين قسمت به سبب شدت عداوت يهود بود که پيوسته در تجسس عيوب مسلمانان بودند، و همچنين منافقان که از غايت کينه، سخنان فتنه انگيز در حق حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مى‌گفتند، و لذا مى‌فرمايد: وَ ما تُخْفِي صُدُورُهُمْ أَکْبَرُ: و آنچه پنهان مى‌دارند و مخفى کنند در سينه و قلوب خودشان، بزرگتر و بيشتر است از آنچه بر زبان رانند، زيرا ظهور آن اختيارى نيست. قَدْ بَيَّنَّا لَکُمُ الْآياتِ: بتحقيق بيان نموديم براى شما آيات داله‌اى بر وجوب اخلاص در دين و لوازم موالات شما با مؤمنان که اولياى خدايند و معادات شما با کافران که دشمن او هستند، إِنْ کُنْتُمْ تَعْقِلُونَ: اگر هستيد شما که تعقل کنيد و از روى صدق و انصاف دريابيد مواقع نفع را که دوستان جانى‌اند، و موارد ضرر را که دشمنان نهانى مى‌باشند.
تبصره: جملات چهار گانه، تعليل است بر نهى اتخاذ مصاحبت و مخالطت و معاشرت کفار، و آيه شريفه عام است نسبت به تمام مؤمنين از تبرى نسبت به کافران و دوستى ننمودن با آنان، و احاديث بسيار در آن وارد شده، از جمله در صفات الشيعه فرمود حضرت امير المؤمنين عليه السّلام:
مجالسة الاشرار تورث سوء الظّنّ بالاخيار و مجالسة الاخيار تلحق الاشرار بالاخيار و مجالسة الابرار للفجّار تلحق الابرار بالفجّار فمن اشتبه امره و لم تعرفوا دينه فانظروا الى خلطائه فان کانوا اهل دين اللّه فهو على دين اللّه و ان کانوا على غير دين اللّه فلا حظّ له من دين اللّه. انّ رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم کان يقول: من کان يؤمن باللّه و اليوم الاخر فلا يؤاخينّ کافرا و لا يخالطنّ فاجرا و من اخى کافرا او خالط
«1» نهج البلاغه، حکمت 25.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 224
فاجرا کان کافرا فاجرا. «1» يعنى: مجالست اشرار، موجب بد گمانى شود به اخيار؛ و همنشينى اخيار، ملحق نمايد اشرار را به اخيار، و مجالست ابرار با فجار، ملحق نمايد ابرار را به فجار. پس هر که مشتبه شود امر او و نشناسيد دين او را، پس نظر کنيد به همنشينان او، اگر آنها اهل دين خدا هستند او هم بر دين الهى مى‌باشد، و اگر بر غير دين خدا هستند او را بهره‌اى از دين خدا نباشد. بدرستى که پيغمبر خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مى‌فرمود: هر که ايمان به خدا و روز قيامت دارد، پس نبايد مواخات کند کافرى را و مخالطه نمايد فاجرى را، و هر که مواخات نمايد کافرى را يا مخالطه نمايد فاجرى را، باشد او کافر و فاجر.