اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ اذکُر فِي الکِتاب‌ِ إِبراهِيم‌َ إِنَّه‌ُ کان‌َ صِدِّيقاً نَبِيًّا (41)
پس از فراغ از قضاياي زکريا و يحيي و مريم و عيسي خداوند قضاياي ابراهيم را بيان ميفرمايد:
و ياد کن در قرآن مجيد ابراهيم را محققا بود ابراهيم صديق و نبي ذکر احوال سابقين از انبياء و مؤمنين و صلحاء و متقين و از کفار و مشرکين و فجار و فاسقين در قرآن مجيد براي تنبيه و تذکر اينکه امت است که خداوند با آنها چه معامله فرموده چه الطاف و عناياتي با دسته اوّل و چه عقوباتي با دسته دوّم.
جلد 12 - صفحه 444
وَ اذکُر فِي الکِتاب‌ِ إِبراهِيم‌َ در موضوع ابراهيم بين شيعه و سني و مشرکين از جهاتي اختلاف شديدي است.
اولا در نسب ابراهيم اهل تسنن او را فرزند آزر که مشرک و بت پرست بود ميدانند بواسطه ظواهر آيات که اطلاق اب بر او کرده مخصوصا در اينکه آيات بعد که چهار مرتبه خطاب يا ابت کرده و در جاي ديگر ميفرمايد:
إِذ قال‌َ إِبراهِيم‌ُ لِأَبِيه‌ِ آزَرَ و لکن شيعه مأخوذ از اخبار آل اطهار معتقد هستند که پدر ابراهيم تاريخ بوده مؤمن صالح و آزر عموي او بوده و شوهر مادر او و در دامن او بزرگ شده و باين مناسبت اطلاق اب بر او مي‌کرد و دليل شيعه قطع نظر از اخبار دو آيه شريفه در قرآنست يک آيه در سوره توبه و يک در سوره ابراهيم عليه السّلام اما در توبه وَ ما کان‌َ استِغفارُ إِبراهِيم‌َ لِأَبِيه‌ِ إِلّا عَن مَوعِدَةٍ وَعَدَها إِيّاه‌ُ فَلَمّا تَبَيَّن‌َ لَه‌ُ أَنَّه‌ُ عَدُوٌّ لِلّه‌ِ تَبَرَّأَ مِنه‌ُ آيه 114.
و البته اينکه در زمان جواني ابراهيم بود که تبرّي جست و عزلت اختيار کرد و از آنها جدا شد.
و اما در سوره ابراهيم در زمان پيري ابراهيم که خدا اسمعيل و اسحق را با عنايت کرده بود ميگويد:
الحَمدُ لِلّه‌ِ الَّذِي وَهَب‌َ لِي عَلَي الکِبَرِ إِسماعِيل‌َ وَ إِسحاق‌َ الي قوله رَبَّنَا اغفِر لِي وَ لِوالِدَي‌َّ وَ لِلمُؤمِنِين‌َ يَوم‌َ يَقُوم‌ُ الحِساب‌ُ آيه 41.
پس معلوم مي‌شود که والد ابراهيم غير آذر است که از او تبرّي جسته (و ثانيا) در عقيده ابراهيم يهود گفتند هم عقيده ما است نصاري گفتند در مذهب ما است مسلمين گفتند مذهب اسلام است خدا ميفرمايد:
ما کان‌َ إِبراهِيم‌ُ يَهُودِيًّا وَ لا نَصرانِيًّا وَ لکِن کان‌َ حَنِيفاً مُسلِماً وَ ما کان‌َ مِن‌َ المُشرِکِين‌َ آل عمران آيه 60 و در جاي ديگر خطاب بپيغمبر ميفرمايد ثُم‌َّ أَوحَينا إِلَيک‌َ أَن‌ِ اتَّبِع مِلَّةَ إِبراهِيم‌َ حَنِيفاً وَ ما کان‌َ مِن‌َ المُشرِکِين‌َ نحل آيه 124.
و نيز ميفرمايد: يا أَهل‌َ الکِتاب‌ِ لِم‌َ تُحَاجُّون‌َ فِي إِبراهِيم‌َ وَ ما أُنزِلَت‌ِ التَّوراةُ
جلد 12 - صفحه 445
وَ الإِنجِيل‌ُ إِلّا مِن بَعدِه‌ِ أَ فَلا تَعقِلُون‌َ آل عمران آيه 65.
(و ثالثا) در ذبيح ابراهيم يهود گفتند اسحق بوده و عقيده مسلمين اسمعيل بوده إِنَّه‌ُ کان‌َ صِدِّيقاً نَبِيًّا از براي صدق اطلاقاتيست صدق در کلام صدق در کتابت صدق در وعد صدق در ايمان که نفاق نباشد صدق در اخلاق صدق در افعال و صدّيق صيغه مبالغه است و ابراهيم بتمام اطلاقات صدق صدّيق بوده و اينکه دليل بر مقام عصمت است چنانچه در آيه شريفه وَ کُونُوا مَع‌َ الصّادِقِين‌َ.
مفصلا بيان کرديم و اما نبوت حضرت ابراهيم مقام نبوت و رسالت و اولوا العزمي را داشت، بلکه بعد از حضرت رسالت افضل از جميع انبياء بود.