تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ اذْکُرْ فِي الْکِتابِ إِسْماعِيلَ إِنَّهُ کانَ صادِقَ الْوَعْدِ وَ کانَ رَسُولاً نَبِيًّا (54)
(قصه ششم: حضرت اسمعيل عليه السلام) بعد از ذکر قصه موسى عليه السلام، بيان حاصل حضرت اسماعيل را فرمايد:
وَ اذْکُرْ فِي الْکِتابِ إِسْماعِيلَ: و ياد کن در کتاب قرآن قصه اسمعيل (على نبينا و آله و عليه السلام) را. إِنَّهُ کانَ صادِقَ الْوَعْدِ: بدرستى که او بود راست وعده که هرگاه وعده مى‌کرد وفا مى‌نمود و تخلف از آن را روا نمى‌داشت. وَ کانَ رَسُولًا نَبِيًّا: و بود فرستاده‌ى خدا به خلق، خبر دهنده از حق.
تبصره: ذکر او به عنوان صدق، اولا به جهت اشتهار او است به اين صفت؛ چنانچه صدوق به سندهاى خود از سليمان الجعفرى که حضرت رضا عليه السلام فرمود: مى‌دانى چرا اسمعيل صادق الوعد ناميده شد؟ عرض کردم: نه، فرمود:
مردى او را وعده نمود به مکانى، پس نشست در آنجا منتظر او مدت يک سال «2».
آيه شريفه و حديث شريف اهميت وفاى به وعد را به ملازمه اثبات نمايد. و اين اسمعيل (على نبينا و اله و عليه السلام) غير از اسمعيل پسر ابراهيم است.
«1» سوره طه آيه 29.
«2» نور الثقلين ج 3 ص 342 روايت 100.
جلد 8 - صفحه 197
تفسير برهان- از يزيد بن معاوية العجلى که خدمت حضرت صادق عليه السلام عرض کردم: خبر فرما از اسمعيل صادق الوعد که خداوند در قرآن ذکر فرموده، آيا اسمعيل پسر ابراهيم عليه السلام است، زيرا گمان مى‌کنند او مى‌باشد؟ فرمود: اسمعيل قبل از ابراهيم مرد، و ابراهيم حجت خدا، قائم صاحب شريعت بود. در اين صورت اسمعيل به که مبعوث بود؟ عرض کردم:
پس اسمعيل کيست؟ فرمود: پسر حزقيل پيغمبر، خداوند اسمعيل را مبعوث فرمود به قومش، پس تکذيب او را نموده کشتند او را و پوست صورتش را کندند، خداوند تعالى غضب فرمود، سطاطائيل ملک عذاب را فرستاد و به او گفت: اى اسمعيل، من ملک عذاب هستم و حق تعالى فرستاده تا قوم تو را معذب سازم به انواع عذاب اگر مى‌خواهى. فرمود: مرا حاجتى به تو نيست. خداوند وحى فرمود:
چه حاجت دارى؟ عرض کرد: خدايا اخذ عهد فرمودى به الوهيت ذات خود و به نبوت حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله و به ولايت وصى او، و خبر دادى به آنچه که بجا آورند خلق به حضرت حسين بن على عليه السلام بعد از پيغمبر، و وعده فرمودى حضرت حسين عليه السلام را برگردانى به دنيا تا خود او انتقام کشد. خدايا حاجت من آنکه مرا برگردانى به دنيا براى انتقام. پس خداى تعالى وعده فرمود اسمعيل را و با حضرت حسين عليه السلام برمى‌گردد. از اين حديث شريف اثبات رجعت محقق گردد «1».