اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ اذکُر فِي الکِتاب‌ِ إِسماعِيل‌َ إِنَّه‌ُ کان‌َ صادِق‌َ الوَعدِ وَ کان‌َ رَسُولاً نَبِيًّا (54)
و ياد کن در قرآن مجيد اسماعيل را محققا او بود صادق الوعد، بوعده‌هاي خود وفا ميکرد، و بود فرستاده خدا و رسول بر قوم خود، اختلاف شد بين مفسرين که اينکه اسمعيل که بوده اکثر مفسرين گفتند اسماعيل فرزند ابراهيم بوده که ملقب بذبيح اللّه شد، چون حضرت ابراهيم اسماعيل را از هاجر آورد بر حسب تقاضاي ساره و امر مبارک الهي او را آورد مکّه معظمه نزد بيت اللّه الحرام، چنانچه عرض ميکند.
رَبَّنا إِنِّي أَسکَنت‌ُ مِن ذُرِّيَّتِي بِوادٍ غَيرِ ذِي زَرع‌ٍ عِندَ بَيتِک‌َ المُحَرَّم‌ِ رَبَّنا لِيُقِيمُوا الصَّلاةَ فَاجعَل أَفئِدَةً مِن‌َ النّاس‌ِ تَهوِي إِلَيهِم وَ ارزُقهُم مِن‌َ الثَّمَرات‌ِ لَعَلَّهُم يَشکُرُون‌َ.
ابراهيم آيه 40 و اخبارهم بر طبق اينکه داريم از خاصه و عامه، و بعضي گفتند اسمعيل إبن حزقيل بود که خداوند او را مبعوث کرد بر قومش پوست صورت او را کندند و سر او را مجروح کردند خداوند فرستاد نزد او که آنها را چه نحوه عذاب کنم، درخواست عذاب نکرد، بلکه تقاضاي عفو نمود، و لکن بعيد نيست همان فرزند ابراهيم باشد که بفرمايد:
جلد 12 - صفحه 456
وَ اذکُر فِي الکِتاب‌ِ إِسماعِيل‌َ براي تنبيه قوم که إِنَّه‌ُ کان‌َ صادِق‌َ الوَعدِ که يکي از واجبات شرعي وفاء بوعد است و خلف وعد يکي از گناهان بزرگ است، چنانچه ميفرمايد:
وَ لَو تَواعَدتُم لَاختَلَفتُم فِي المِيعادِ انفال آيه 43 بلي وعده‌هايي که از معاصي و اعمال قبيحه است واجب است تخلف کردن و حرام است وفاء بآن، و خداوند هم خلف وعد نمي‌کند.
إِن‌َّ اللّه‌َ لا يُخلِف‌ُ المِيعادَ آل عمران آيه 9 اگر وعده احساني کردي بايد وفا کني، ولي خلف وعيد مانعي ندارد که وعده عقوبت باشد، بلکه حسن دارد.
وَ کان‌َ رَسُولًا الي قومه نبيا من اللّه.