تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أُولئِکَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ مِنْ ذُرِّيَّةِ آدَمَ وَ مِمَّنْ حَمَلْنا مَعَ نُوحٍ وَ مِنْ ذُرِّيَّةِ إِبْراهِيمَ وَ إِسْرائِيلَ وَ مِمَّنْ هَدَيْنا وَ اجْتَبَيْنا إِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ آياتُ الرَّحْمنِ خَرُّوا سُجَّداً وَ بُکِيًّا (58)
بعد از ذکر تفصيلى انبياء و تخصيص هر يک به صفاتى، جمع فرمود ايشان را در مدح و ثنا:
أُولئِکَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ: آنها که مذکور شد از زکريا تا به ادريس، آنانند که انعام فرمود خدا بر ايشان به انواع نعم دينيه و دنيويه و اصناف
«1» مجمع البيان ج 3 ص 519.
«2» منهج الصادقين ج 5 ص 434.
جلد 8 - صفحه 200
مواهب صوريه و معنويه. مِنَ النَّبِيِّينَ: از پيغمبران، يعنى آنان پيغمبرانند. مِنْ ذُرِّيَّةِ آدَمَ: از فرزندان آدم عليه السلام. وَ مِمَّنْ حَمَلْنا مَعَ نُوحٍ: و از ذريه آنها که حمل نموديم ايشان را در کشتى با نوح، و آنها غير ادريس‌اند، چه ابراهيم از ذريّه سام بن نوح مى‌باشد. وَ مِنْ ذُرِّيَّةِ إِبْراهِيمَ وَ إِسْرائِيلَ: و از فرزندان ابراهيم و از ذريه يعقوب.
تنبيه: تفريق ذکر نسب انبياء مذکوره با آنکه همه از ذريه آدمند، به جهت تبيان مراتب ايشان است در شرف نسب، زيرا ادريس شرف قرب دارد به آدم عليه السلام به سبب آنکه پسر نبيره شيث باشد، و ابراهيم از ذريه سام بن نوح بود که در کشتى شد و اسمعيل و اسحق و يعقوب از ذريه ابراهيم و شرف قرب دارند به او، و موسى و هارون و زکريا و يحيى و عيسى عليه السلام از ذريه يعقوبند و آيه شريفه دليل است بر آنکه اولاد دخترى از ذريه باشند، زيرا مريم از ذريه يعقوب بوده، و لذا عيسى از ذريه يعقوب بشمار آمد؛ پس اولاد حضرت فاطمه سلام اللّه عليها، اولاد پيغمبر مى‌باشند.
وَ مِمَّنْ هَدَيْنا: و از آنها که هدايت نموديم ايشان را به حق. وَ اجْتَبَيْنا: و برگزيديم ايشان را از ميان مردمان به نبوت و کرامت و ثبات ايمان و توفيق طاعت به حسن اختيار ايشان. اين جماعت با وجود علوّ رتبه ايشان در شرف و نسب و کمال نفس و قرب مکانت نزد حضرت عزت در مقام خشيت الهى به مرتبه‌اى هستند که: إِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ آياتُ الرَّحْمنِ: وقتى خوانده شد به ايشان آيتهاى خداوند رحمان در کتبى که نازل شده بود بر ايشان. خَرُّوا سُجَّداً: به روى درافتادند در حالتى که سجده کنندگان بودند مر خداى را. وَ بُکِيًّا: و گريه کنندگان از ترس الهى.
نزد بعضى مراد اين جماعت مؤمنان اهل کتابند مانند عبد اللّه سلام و قوم او که چون قرآن برايشان خوانده مى‌شد به سجده مى‌افتادند و گريه مى‌کردند.
تفسير برهان- عيسى بن داود نجار روايت نموده که سؤال نمودم حضرت موسى بن جعفر عليهما السلام را از اين آيه شريفه (أُولئِکَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ) فرمود: مائيم ذريه حضرت ابراهيم، و مائيم که با حضرت نوح در کشتى شديم، و مائيم برگزيدگان خدا. و اما قوله «وَ مِمَّنْ هَدَيْنا وَ اجْتَبَيْنا» پس ايشان قسم به
جلد 8 - صفحه 201
خدا شيعيان ما هستند، آنانکه هدايت فرمود خدا ايشان را به دين ما، پس زنده بودند بر آن و مردند بر آن و توصيف فرموده ايشان را به عبادت و خشوع و رقت قلب، فرمود: هر گاه آيات الهى بر آنها تلاوت شود، بيفتند به سجده با حالت گريه «1».
تنبيه: از آيه و حديث شريف محقق آيد که هدايت يافتگان و برگزيدگان و شيعيان، نزد تلاوت آيات الهيه خاضع و خاشع و گريانند، و لذا از حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و آله مروى است که: اتلوا القران و ابکوا فان لم تبکوا فتباکوا: «2» قرآن بخوانيد و گريه کنيد، و اگر نتوانيد خود را به گريه درآوريد. و ايضا فرمود:
قرآن به حزن نازل شده، وقتى قرائت کنيد خود را به حزن داريد. صالح مزنى گويد: در خواب قرآن بر حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله خواندم، فرمود: اى صالح، اين قرائت است گريه آن کو. لکن بايد ملتفت باشد قارى، که هر کيفيتى که حزن و گريه آورد مطلوب و مرضى خدا و رسول نباشد «3».