تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضاعُوا الصَّلاةَ وَ اتَّبَعُوا الشَّهَواتِ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا (59)
بعد از ذکر پيغمبران و صالحان، بيان حال فساق و فجار که بعد از ايشان پيدا شدند اخبار مى‌فرمايد:
فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ: پس جانشين شدند بعد از ايشان فرزندانى که از شدت غفلت و جهالت. أَضاعُوا الصَّلاةَ: ضايع کردند و ترک نمودند نماز را. وَ اتَّبَعُوا الشَّهَواتِ: و پيروى کردند آرزوهاى نفس را از انواع گناهان.
فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا: پس زود باشد که برسند اين جماعت به جزاى گمراهى و
«1» تفسير برهان ج 3 ص 18.
«2» منهج الصادقين ج 5 ص 437.
«3» مدرک سابق.
جلد 8 - صفحه 202
تباهکارى. يا گمراه شوند از طريق بهشت.
از ابن مسعود نقل است که «غىّ» وادى باشد در جهنم، آتش آن تيزتر و عذاب آن سخت‌تر، جاى بى‌نمازان و پيروان شهوات باشد «1».
ابن عباس گفته: «غىّ» وادى است در جهنم که اهل جهنم از شدت حرارت آن پناه بخدا برند، و آن جاى زانى مصرّ و مدمن خمر و رباخوار و عاق والدين و شاهد زور و زنى که فرزند غير را به شوهر خود بندد.
تنبيه: مفسّرين را در مشمولين آيه، اقوالى است:
1- ابن عباس گفته: مراد يهودند (که) از اولاد انبياء بودند، ترک نماز واجب کردند و شرب خمر نمودند و نکاح خواهر پدرى را حلال دانستند.
2- مراد فساق اين امتند تا قيامت.
3- ابو سعيد خدرى از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله نقل نموده که اين جماعت ضايع کنندگان نماز بعد از شصت سال از هجرت من پيدا شوند «2».
4- از حضرت صادق عليه السلام مروى است که مراد «اضاعوا» تأخير نماز است از وقت، نه ترک آن «3».
5- در جوامع از حضرت امير المؤمنين عليه السلام مروى است که اين «اضاعوا» آن زمان باشد که بناهاى بلند و سخت کنند، و بر اسبان منظور نشينند و جامه‌هاى مشهور پوشند «4».
تتمه: کتاب وافى- مواعظ حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله به ابن مسعود:
قال سيأتى من بعدى اقوام يأکلون اطيب الطّعام و الوانها و يرکبون الدّوابّ و يتزيّنون بزينة المرئة لزوجها و يتبرّجنّ النّساء و زيهنّ مثل زىّ الملوک الجبابرة هم منافقوا هذه الامّة فى اخر الزّمان شاربون القهوات لاعبون بالکعبات راکبون الشّهوات تارکون الجماعات راقدون عن العتمات مفرطون فى الغدوات يقول اللّه
«1» مجمع البيان ج 3 ص 520.
«2» منهج الصادقين ج 5 ص 438.
«3» مجمع البيان ج 3 ص 519.
«4» نور الثقلين ج 3 ص 351 روايت 117.
جلد 8 - صفحه 203
تعالى فخلف من بعدهم خلف اضاعوا الصّلوة ...
فرمود: مى‌آيند بعد از من جماعتى که مى‌خورند بهترين طعامها و الوان آن، و سوار شوند دواب را، و زينت نمايند به زينت زن براى شوهرش، و ظاهر شوند زنان با زينت خود، و زى آنها زى ملوک جبابره باشد، ايشان منافقين اين امتند.
در آخر الزمان خورنده‌اند محرمات را، بازى کننده‌اند به آلات قمار، سوار شونده‌اند شهوات را، ترک کننده جماعات، خواب نمايند از نماز عشاء، و تقصير کنند در صبح‌ها به فوت نماز صبح. مى‌فرمايد خداى تعالى پس جانشين شدند بعد از ايشان فرزندانى که از شدت غفلت و جهالت ضايع کردند نماز را و پيروى نمودند شهوات را از انواع گناهان پس زود باشد که برسند اين جماعت بجزاى گمراهى و تباهکارى «1».