«خَلْفٌ»، فرزند صالح را گويند و «خَلْفٌ» فرزند ناصالح است. کلمه‌ى «غى» در مقابل رشد است. «قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ» «1» ضايع کردن نماز، غير از نخواندن و ترک آن است. کسى که نماز مى‌خواند، ولى بدون رعايت شرايط آن يا با تأخير، چنين کسى نماز را ضايع کرده و آن را سبک شمرده است. «2»
در روايتى مى‌خوانيم: همين که حضرت رسول صلى الله عليه و آله اين آيه را تلاوت مى‌فرمودند، منقلب شده، فرمودند: بعد از 60 سال، گروهى نماز را ضايع خواهند کرد. «3»
اگر اين سخن در اوايل سال اوّل هجرى گفته شده باشد، سال 60 همان سال شهادت امام حسين عليه السلام و سال به قدرت رسيدن يزيد است.
توبه در قرآن
* معمولًا قرآن کريم بدنبال آيات عذاب، جمله‌ى «إِلَّا الَّذِينَ تابُوا»* يا جمله‌ى «إِلَّا مَنْ تابَ» را آورده تا بگويد: راه اصلاح، هرگز بر کسى بسته نيست.
* توبه، واجب است. زيرا فرمان خداوند است. «تُوبُوا إِلَى اللَّهِ» «4»*
* قبول توبه‌ى واقعى قطعى است، زيرا نمى‌توان باور کرد که ما به امر او توبه کنيم ولى او نپذيرد. «هُوَ الَّذِي يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ» «5»، «هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ» «6»
* خداوند هم توبه را مى‌پذيرد و هم کسانى را که بسيار توبه مى‌کنند دوست دارد. «يُحِبُّ التَّوَّابِينَ» «7»
* توبه، بايد با عمل نيک و جبران گناهان همراه باشد. «تابَ وَ عَمِلَ صالِحاً» «8»، «تابَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَصْلَحَ» «9»، «تابُوا وَ أَصْلَحُوا وَ بَيَّنُوا» «10»
* توبه، رمز رستگارى است. تُوبُوا ... لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ «11»
«1». بقره، 256.
«2» بحار ج 11 ص 72.
«3» تفسير نمونه
«4» تحريم 8
«5» شورى 37
«6» بقره 37
«7» بقره 222.
«8» فرقان 71
«9» انعام 37
«10» بقره 160
«11» نور 31.
جلد 5 - صفحه 289
* توبه، وسيله‌ى تبديل سيئات به حسنات است. «إِلَّا مَنْ تابَ، وَ عَمِلَ، صالِحاً فَأُوْلئِکَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ» «1»
* توبه، سبب نزول باران است. تُوبُوا* ... يُرْسِلِ السَّماءَ «2»
* توبه، سبب رزق نيکو است. «تُوبُوا إِلَيْهِ يُمَتِّعْکُمْ مَتاعاً حَسَناً» «3»
* توبه در هنگام ديدن آثار مرگ و عذاب پذيرفته نمى‌شود. «حَتَّى إِذا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ إِنِّي تُبْتُ الْآنَ» «4»
* خداوند علاوه بر قبول توبه، لطف ويژه نيز دارد. «هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ» «5»*
«ثُمَّ تابَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ» «6»، «ثُمَّ تابَ عَلَيْهِمْ إِنَّهُ بِهِمْ رَؤُفٌ رَحِيمٌ» «7»
«إِلَّا مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً فَأُولئِکَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ» «8»
«ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي رَحِيمٌ وَدُودٌ» «9» در اين آيات در کنار توبه به مسئله رحمت و رأفت و محبّت الهى اشاره شده است.
* قرآن ترک توبه را ظلم و هلاکت دانسته است. «وَ مَنْ لَمْ يَتُبْ فَأُولئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ» «10» «ثُمَّ لَمْ يَتُوبُوا فَلَهُمْ عَذابُ جَهَنَّمَ» «11»