تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لا يَسْمَعُونَ فِيها لَغْواً إِلاَّ سَلاماً وَ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيها بُکْرَةً وَ عَشِيًّا (62)
لا يَسْمَعُونَ فِيها لَغْواً: نشنوند بهشتيان در آن بهشتها سخن بيهوده و هرزه و بى‌فايده مانند فحش و ساير اباطيل. إِلَّا سَلاماً: لکن شنوند کلام منطوى بر سلام را از جانب حضرت احديت که «سَلامٌ قَوْلًا مِنْ رَبٍّ رَحِيمٍ» «1» يا سلامى از ملائکه يا از يکديگر.
تنبيه: آيه شريفه آگاهى است بر وجوب احتراز و دورى از لغو، زيرا حق تعالى منزه گردانيد بهشت را از آن، و توصيف فرموده مؤمنين را در کلام
«1» سوره يس آيه 58.
جلد 8 - صفحه 205
مجيد به اينکه «وَ إِذا سَمِعُوا اللَّغْوَ أَعْرَضُوا عَنْهُ» «1» وَ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيها: و مر ايشان را باشد روزى ايشان از نعم عظمى در بهشتها. بُکْرَةً وَ عَشِيًّا: بامداد و شبانگاه، يعنى در طرفين روز ايشان را نعم بهشتى خورانند، چنانکه عادت متنعمان و متوسطين است که روزى دو نوبت طعام مى‌خورند. و چون در بهشت آفتاب و ماه و روز و شب نيست، پس مراد صبحگاه و شبانگاه مقدار اين دو زمان است، يعنى به مقدار اين دو زمان که در دنيا شناخته باشند روزى به ايشان دهند. و تغذيه به اين دو وقت، عادت نيکو و طريق وسطى و موجب صحت مزاج است، چنانچه در طب الائمه- شهاب گويد: خدمت حضرت صادق عليه السلام شکايت کردم از دردها و تخمه «2»، فرمود: صبح و شب تغذيه نما و نخور چيزى ميان آن، زيرا فساد بدن باشد، آيا نشنيدى خداوند فرمايد: «وَ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيها بُکْرَةً وَ عَشِيًّا» «3» على بن ابراهيم قمى (رحمه اللّه) فرمايد: اين در بهشت دنيا باشد پيش از قيامت (به) دليل فرمايش «بُکْرَةً وَ عَشِيًّا» و صبح و شب در آخرت در بهشت خلد نباشد بلکه در بهشت دنيا است که ارواح مؤمنين منتقل به آنجا شوند و طلوع نمايد در آن آفتاب و ماه «4».
و چند روايتى هم تفسير برهان در ذيل همين آيه نقل نموده از جمله کلينى به سند صحيح از ضريس کناسى که گفت: سؤال نمودم از حضرت باقر عليه السلام که مردم گويند فرات ما از بهشت بيرون آيد و چگونه مى‌شود و حال از جانب مغرب آيد و چشمه‌ها و رودها در آن ريزد؟ حضرت فرمود: خداوند بهشتى خلق فرموده در مغرب، و آب فرات شما از آنجا بيرون آيد و به آن بهشت مى‌روند ارواح مؤمنين از قبرهاى خود هر وقت شام، و مى‌خورند از ميوه‌هاى آن و متنعم شوند و با هم ملاقات کنند و يکديگر را شناسند. صبح از بهشت بيرون و در هوا
«1» سوره قصص آيه 55.
«2» تخمه. سوء هاضمه.
«3» نور الثقلين ج 3 ص 351 و 352 روايت 120 و 121 به نقل از محاسن برقى و طبّ الائمة عليهم السلام.
«4» تفسير قمّى ج 2 ص 52.
جلد 8 - صفحه 206
پرواز نمايند ما بين زمين و آسمان، و طلوع آفتاب به قبرهاى خود برگردند و ملاقات کنند يکديگر را در هوا.
فرمود که خدا را آتشى هست در مشرق، ارواح کفار در آن ساکن و در هر شب از طعام زقّوم خورند و از حميم بياشامند، و صبح از آنجا به برهوت روند و از تمام آتشهاى دنيا گرمتر است و يکديگر را ملاقات و شناسند، و شام آنها را باز به آتش برمى‌گردانند. (حديث) «1»