اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذ غَدَوت‌َ مِن أَهلِک‌َ تُبَوِّئ‌ُ المُؤمِنِين‌َ مَقاعِدَ لِلقِتال‌ِ وَ اللّه‌ُ سَمِيع‌ٌ عَلِيم‌ٌ (121)
و ياد کن اي رسول اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم زماني که صبحگاهي يک جماعت از مهاجرين و انصار را بيرون فرمودي از مدينه جهت قتال با مشرکين و آنها را جاي دادي در مواضع و محال قتال يعني سنگرها و خداوند ميشنود مذاکرات شما را و ميداند رفتار شما را.
بعضي گفتند راجع بغزوه بدر است لکن ظاهر مشهور و مفاد اخبار احد است چنانچه شرحش بيايد انشاء اللّه بعد از آيه بعد و فعلا در مقام ترجمه الفاظ آيه شريفه برآئيم.
وَ إِذ غَدَوت‌َ غدوه مقابل عشيّة، صبحگاه و شام، و کلمه اذ متعلق بمحذوف است يعني اذکر و خطاب بپيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم است و مراد خروج از مدينه است براي قتال با مشرکين در اول صبح من اهلک اهل در هر جا مناسب با معنائيست، اهل البيت در آيه تطهير خمسه طيّبه است و معني اصلي اهل خواص و همراهان و متابعين است و در اينجا مراد مجاهدين از مهاجرين و انصار هستند که با پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم از مدينه خارج شدند براي جهاد با مشرکين.
تُبَوِّئ‌ُ المُؤمِنِين‌َ تبوّء از ماده باء بمعني جا گرفتن و از باب تفعيل بمعني
جلد 4 - صفحه 332
جاي دادن است يعني جاي دادي مؤمنين را که مجاهدين باشند مَقاعِدَ لِلقِتال‌ِ مقاعد جمع مقعد بمعني جايگاهست يعني جايگاههاي مناسب با قتال و بفارسي سنگرها.
وَ اللّه‌ُ سَمِيع‌ٌ سميع دو معني دارد: يکي شنونده کلام مثل وَ اللّه‌ُ يَسمَع‌ُ تَحاوُرَکُما مجادله آيه 1، و در حق خدا بمعني علم بمسموعات است چنانچه گذشت، و ديگر بمعني اجابت کننده مثل (سمع اللّه لمن حمده و ظاهر اينکه است که اينجا مراد معني دوم باشد چون بنظر انسب است بقرينه آيه بعد، و مراد نصرت و ظفر دادن مسلمين است و چيره کردن آنها است بر مشرکين.
عليم دانا است باعمال و خدمات و جهاد بجان و مال شما و اجر کامل بشما خواهد عنايت فرمود.