اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِذ هَمَّت طائِفَتان‌ِ مِنکُم أَن تَفشَلا وَ اللّه‌ُ وَلِيُّهُما وَ عَلَي اللّه‌ِ فَليَتَوَکَّل‌ِ المُؤمِنُون‌َ (122)
زماني که قصد کردند دو طائفه از شما مؤمنين «که بنو حارثه و بنو سلمه باشند بنا بر نقل از حضرت باقر و صادق عليهما السلام» اينکه بر گردند رو بمدينه و ترک مقاتله کنند و حال آنکه خداوند ناصر و معين آنها است و جاي ترس نيست و بايد مؤمنين توکل بر خدا کنند.
شرح غزوه احد بسيار مفصّل است و ما خلاصه ترجمه آن را متذکر ميشويم انشاء اللّه تعالي بعونه و توفيقه.
خلاصه مضموني که در مجمع و برهان و تفسير علي بن ابراهيم از حضرت باقر و حضرت صادق عليهما السلام روايت فرموده‌اند اينست که در جنگ بدر چون مشرکين
جلد 4 - صفحه 333
شکست خوردند و هفتاد نفر کشته شدند و هفتاد اسير شدند و بقيه بطرف مکه فرار کردند ابو سفيان که رئيس آنها بود دستور داد که نگذاريد زنها براي کشته‌هاي خود گريه کنند زيرا اگر گريه کنند بغض دلهاي آنها خالي ميشود و لشگر انبوهي از تمام قبائل فراهم نمود بالغ بر پنج هزار نفر سه هزار سواره و دو هزار پياده با اسلحه مفصلي که هفتصد زره داشتند و زنها را همراه لشگر آوردند که مردان را تشجيع کنند و حرکت کردند بطرف مدينه خبر بسمع مبارک حضرت رسالت رسيد جمع اصحاب فرمود و تحريث بر جهاد.
عبد اللّه بن ابي مسلول عرض کرد يا رسول اللّه صلّي اللّه عليه و آله و سلّم از مدينه بيرون تشريف ميبريد تا آنها وارد مدينه شوند ما در خانه‌ها و بر بامها بر سر آنها بيشتر مسلطيم و با آنها ميجنگيم حتي زنها و غلام‌ها و کنيزان ما ميتوانند با آنها بجنگند و بر آنها ظفر يابند.
سعد بن معاذ و جمعي از قبيله اوس برخاستند و عرض کردند يا رسول اللّه زماني که شما ميانه ما نبوديد اينها طمع در ما نميتوانستند بکنند چه رسد که فعلا شما را داريم البته بيرون ميرويم و با آنها جنگ ميکنيم اگر کشته شويم سعادت شهادت را برده‌ايم و اگر ظفر پيدا کرديم ياري اسلام کرده‌ايم. حضرت رأي آنها را تصويب فرمود و با اصحاب بيرون رفتند تا احد.
و اما عبد اللّه بن ابي مسلول و همراهانش تخلّف نمودند و خارج نشدند و حضرت در احد مواضع جنگ را معين فرمود.
وعده آنها هفتصد نفر بودند مقابل پنج هزار مشرک، حضرت عبد اللّه إبن جبير را با پنجاه نفر تيرانداز بر در شعب قرارداد و فرمود از اينجا شما حرکت نکنيد چه ما بر آنها چيره شويم و تا مکه در تعقيب آنها برويم و چه آنها بر ما چيره شوند تا وارد مدينه گردند.
جلد 4 - صفحه 334
ابو سفيان خالد إبن وليد را با دويست سوار در کمين اينکه پنجاه نفر قرار داد و گفت موقعي که جنگ درگير شد شما حمله باين پنجاه نفر کنيد و از شعب در عقب سر مسلمين باشيد که از دو طرف با آنها بجنگيم.
حضرت رسول صلّي اللّه عليه و آله و سلّم لواء را دادند بدست امير المؤمنين عليه السّلام، و لواء مشرکين بدست طلحة بن ابي طلحه بود، حضرت علي عليه السّلام او را کشت لواء مشرکين افتاد ابو سعيد بن ابي طلحه برداشت کشته شد، إبن ابي طلحه برداشته کشته شد و هکذا نه نفر لواء را برداشتند و بدست علي عليه السّلام کشته شدند حتي غلام سياهي برداشت که او را صواب ميگفتند حضرت علي عليه السّلام دست او را قطع کرد بدست ديگر گرفت دست ديگرش قطع شد بسينه گرفت او را کشت لواء افتاد، عمرة دختر علقمة کنانيه گرفت مشرکين فرار کردند و مسلمين در تعقيب آنها مشغول جمع غنائم شدند.
اصحاب عبد اللّه بن جبير بطمع جمع غنائم شعب را خالي کردند فقط عبد اللّه إبن جبير با يازده نفر ثابت ماندند.
خالد إبن وليد با دويست نفر که در کمين بودند بر آنها حمله کردند و آنها را کشتند و حمله بمسلمين کردند، بقيه مشرکين هم دو مرتبه آمدند و مسلمين بي‌چاره شدند و بکوهها و بيابان فرار کردن و اطراف پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم خالي شد فقط علي عليه السّلام و ابو دجانه و سماک اطراف پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم باقي بودند.
و هند زن ابي سفيان مشرکين را تشجيع ميکرد و ميل و مکحله در دست داشت و ميگفت شما مرد نيستيد بيائيد اينکه ميل و مکحله را بچشم کشيد و بوحشي غلام حبشي گفت اگر يکي از اينکه سه نفر «محمّد، علي، حمزه» را بکشي چه اندازه بتو ميدهم.
وحشي گفت امّا محمّد، مسلمين اطراف او را دارند قدرت ندارم، و علي را
جلد 4 - صفحه 335
هم نميتوانم نزديک شوم، لکن در کمين حمزه ميروم و حمزه مشغول جنگ بود که پاي اسب او در سوراخي رفت حمزه افتاد، وحشي پهلوي او را دريد جگر حمزه را بيرون آورد دماغ و لب‌ها و گوشها و دستهاي حمزه را قطع کرد و او را مثله نمود و هند جگر حمزه را در دهان گذاشت و مکيد لذا او را آکلة الاکباد ناميدند و امير المؤمنين عليه السّلام در اينکه جنگ هفتاد زخم برداشت و شمشير او شکست پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم ذو الفقار بدست او داد جبرئيل فرياد زد
(لا سيف الّا ذو الفقار و لا فتي الّا علي‌ّ)
و بحضرت رسول صلّي اللّه عليه و آله و سلّم گفت اينکه است مواسات، پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم فرمود او از من است و من از او، و چند سنگ بطرف پيغمبر آمد پيشاني و دندان و سينه پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم آزرده شد و علي عليه السّلام يک تنه مشرکين را منهزم نمود و مسلمانان دو مرتبه برگشتند و حمله بمشرکين نمودند و در اينکه جنگ هفتاد نفر از مسلمين کشته شدند، شهداء احد و جماعتي از آنها را مشرکين مثله نمودند و حمزه اعظم مثله بود اينکه خلاصه قضيه احد.