اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَقَد نَصَرَکُم‌ُ اللّه‌ُ بِبَدرٍ وَ أَنتُم أَذِلَّةٌ فَاتَّقُوا اللّه‌َ لَعَلَّکُم تَشکُرُون‌َ (123)
و هر آينه خداوند ياري فرمود شما را در جنگ بدر و حال آنکه شما ضعيف و قليل بوديد پس پرهيز کنيد از مخالفت خدا و باشد که شما شکر گذار باشيد.
وَ لَقَد نَصَرَکُم‌ُ اللّه‌ُ بِبَدرٍ نصرت الهي در بدر يکي القاء رعب و ترس بود در قلوب مشرکين چنانچه در آيات بسياري بيان فرموده سَنُلقِي فِي قُلُوب‌ِ الَّذِين‌َ کَفَرُوا الرُّعب‌َ بِما أَشرَکُوا بِاللّه‌ِ آل عمران آيه 144 سَأُلقِي فِي قُلُوب‌ِ الَّذِين‌َ کَفَرُوا الرُّعب‌َ انفال آيه 12 وَ قَذَف‌َ فِي قُلُوبِهِم‌ُ الرُّعب‌َ احزاب آيه 26 و حشر آيه 2 و يکي تقويت قلوب مؤمنين قال‌َ الَّذِين‌َ يَظُنُّون‌َ أَنَّهُم مُلاقُوا اللّه‌ِ کَم مِن فِئَةٍ
جلد 4 - صفحه 336
قَلِيلَةٍ غَلَبَت فِئَةً کَثِيرَةً بِإِذن‌ِ اللّه‌ِ بقره آيه 250 قالُوا رَبَّنا أَفرِغ عَلَينا صَبراً وَ ثَبِّت أَقدامَنا بقره آيه 251، و غير اينها از آيات بسيار.
و ديگر نزول ملائکه براي نصرت مؤمنين که در آيات بعد بيان ميفرمايد.
و بدر اسم موضعيست بين مکه و مدينه و بمدينه نزديکتر است، و وجه تسميه ببدر يا بواسطه چاهي بود که نام صاحبش بدر بوده يا بمعني تمام است چنانچه ليلة البدر تمام جرم قمر منوّر است و در اينکه موضع آب فراوان و تمام است يا چيز ديگر وَ أَنتُم أَذِلَّةٌ در مجمع و برهان و کافي و غير اينها اخباري نقل ميکنند که ائمّه قرائت فرمودند انتم ضعفاء و در بعضي أَنتُم قَلِيل‌ٌ و استشهاد کرده‌اند که ذلّت براي مؤمنين نيست با وجود پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم بين آنها، و قائلين بتحريف اينکه اخبار را دليل خود دانسته‌اند، لکن در مقدمه اينکه تفسير ثابت کرديم که قول بتحريف باطل و خلاف اجماع بلکه ضرورت است.
و مراد از اينکه اخبار اينست که اذلّة بمعني هوان نيست بلکه بمعني ضعف و قلّة است و شاهد بر اينکه دعوي اينست که اينکه ماده در قرآن بمعاني مختلفه استعمال شده مثل قوله تعالي فَسَوف‌َ يَأتِي اللّه‌ُ بِقَوم‌ٍ يُحِبُّهُم وَ يُحِبُّونَه‌ُ أَذِلَّةٍ عَلَي المُؤمِنِين‌َ أَعِزَّةٍ عَلَي الکافِرِين‌َ مائده آيه 59، بمعني لين و انقياد از ذل‌ّ بکسر نه بمعني هوان و استخفاف از ذل‌ّ و الاول ضدّ الصعوبة.
و مفاد اينکه آيه مفاد قوله تعالي مُحَمَّدٌ رَسُول‌ُ اللّه‌ِ وَ الَّذِين‌َ مَعَه‌ُ أَشِدّاءُ عَلَي الکُفّارِ رُحَماءُ بَينَهُم سوره فتح آيه 29، و مثل قوله تعالي هُوَ الَّذِي جَعَل‌َ لَکُم‌ُ الأَرض‌َ ذَلُولًا ملک آيه 15، يعني لين و نرم و مثل قوله تعالي وَ ذُلِّلَت قُطُوفُها تَذلِيلًا نحل آيه 71، الي غير ذلک.
بلي بمعني هوان و خفّت و صغار هم استعمال شده مثل ضُرِبَت عَلَيهِم‌ُ الذِّلَّةُ چنانچه در همين سوره قبلا گذشت.
جلد 4 - صفحه 337
بنا بر اينکه مي‌گوييم در اينکه آيه شريفه بمقتضاي اينکه اخبار و بمناسبت حکم و موضوع مراد ضعف و سستي و کمي عدّه و عدّه است زيرا اصحاب بدر سيصد و سيزده نفر بودند، از مهاجرين هفتاد و هفت نفر و از انصار دويست و سي شش نفر و اسلحه جنگي هم بسيار کم داشتند، چند شمشير و چند اسب بيش نداشتند و مشرکين قريب هزار نفر با اسلحه تمام.
فَاتَّقُوا اللّه‌َ مکرر معناي تقوي و مراتب آن ذکر شده، و ممکن است اينجا بمناسبت اشاره بثبات قدم و عدم فرار از جنگ باشد.
لَعَلَّکُم تَشکُرُون‌َ که با اينکه ضعف و قلّت و فقدان اسلحه خداوند شما را ياري کرد و بر مشرکين چيره شديد و فتح و فيروزي نصيب شما شد البته بايد شکر گذار باشيد.