تفسیر اثنی عشری

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی) الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى‌ «5» الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى‌: خداوند بخشنده‌اى که بر عرش استيلاء و تسلط دارد به قهر و غلبه، زيرا عرش، اعظم جميع موجودات، و بقيه، تحت آن واقع است که لذا آن را ذکر فرمود تا دلالت کند بر آنکه سلطنت و قهاريت الهى نسبت به کليّه ممکنات، مستقر و ثابت باشد چنانکه سلطانى بعد از گرفتن ملکى و مملکتى تا وقتى که پايتخت را به دست نياورده تصرف تامه نسبت به آن مملکت نخواهد داشت، همينکه تسلط يافت بر آن، فرمانفرمائى او به تمام مملکت مستقر خواهد شد. جلد 8 - صفحه 242 تبصره: قاعده کلّيه: بعد از اقامه برهان عقلى بر اصلى از اصول ايمانى، هر چه از آيات و احاديث به سبب تعدد احتمالات معانى متشابه که در ظاهر معارض برهان و قرآن باشد، واجب است تأويل آن تا منافات و معارض ادله لازم نيايد. بنابراين چون برهان عقلى قائم شده بر امتناع استقرار و جسميت نسبت به ذات سبحانى، و ظاهر لفظ «استوى» هم استقرار است، پس لازم آيد تأويل آن؛ زيرا از چند وجه خارج نباشد: 1- عمل به هر يک از دو دليل. 2- ترک هر دو باهم. 3- ترجيح نقل بر عقل. 4- ترجيح عقل بر نقل. اولى باطل است و الا لازم آيد ذاتى که منزه از مکان باشد تحقق يابد در مکان. دومى نيز محال است، زيرا لازم آيد رفع نقيضين با هم. سومى هم باطل است به جهت آنکه عقل اصل در نقل است يعنى اسّ اساس نقل، عقل مى‌باشد؛ زيرا وجود صانع و علم و قدرت او و فرستادن پيغمبر و معاد به برهان عقلى ثابت آمده، بنابراين تخطئه در عقل مقتضى است تخطئه در نقل را. پس باقى نماند مگر وجه چهارم که قطع حاصل کنيم به صحت عقل و مشغول شويم به تأويل نقل، چنانچه به همين نهج تفسير شد.