اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِن تَجهَر بِالقَول‌ِ فَإِنَّه‌ُ يَعلَم‌ُ السِّرَّ وَ أَخفي «7»
و اگر بلند کني صدا را و بلند بگويي پس محققا خداوند ميداند سرّ و پنهاني را و مخفي تر از آن را در ميان مفسّرين اقوال زيادي است در معناي سرّ و در اخفاي از
جلد 13 - صفحه 9
سرّ ولي در حديث از حضرت باقر و حضرت صادق عليهما السلام روايت شده که فرمودند
(السرّ ما اخفيته في نفسک و اخفي منه ما خطر ببالک ثم‌ّ انسيته)
و در باب صلوات يوميه در قرائت حمد و سوره در ظهرين اخفاء واجب است و در عشائين و صبح جهر واجب است و ميزان جهر و اخفا را گفتند اگر صدا جوهر داشته باشد جهر است و اگر جوهر نداشته باشد اخفاء است و تحقيق کلام اينست که مراتب جهر بسيار است تا برسد با علا صوت که فريادش گويند و مستحب‌ّ است در اذان اعلامي که دارد صدا بهر سنگ و کلوخي برسد براي او استغفار ميکنند و هر که صداي او را بشنود و برخيزد و نماز کند در نامه عمل او نوشته ميشود و نيز مستحب‌ّ است در صلوات بر محمّد و آل و نيز اخفاء هم مراتبي دارد تا برسد بحديث نفس و خطورات قلبي و خيالات نفساني و در باب صلوات جهريّه ميفرمايد بحدّ فرياد نرسد و در اخفاء بحدّي نرسد که خود هم نشنود و اينکه آيه شريفه در مقام اينست که لازم نيست صدا را بلند کني خداوند عالم بخفيّات هم هست حتي بخطورات نفساني و خيالات قلبي حتّي و لو فراموش کني که چه خيالي و خطوري بوده چون علم حق‌ّ محدود نيست و چيزي از علم او بيرون نيست عالم السرّ و الخفيّات از باطن و ظاهر هر کس خبر دارد لذا ميفرمايد:
(وَ إِن تَجهَر بِالقَول‌ِ) بهر مرتبه جهر که باشد براي دعا و مناجات و دعوت و قرائت و بيان احکام لزوم ندارد مخفي او هم مکشوف عند اللّه است.
(فَإِنَّه‌ُ يَعلَم‌ُ السِّرَّ) از اسرار و بواطن بندگان با خبر است و ميداند.
(وَ أَخفي) و از سرّ خفي‌تر که همان خيالات باشد و خطورات قلبي هم دانا است (لا يَخفي عَلَيه‌ِ شَي‌ءٌ) آل عمران آيه 5.