تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِذْ رَأى ناراً فَقالَ لِأَهْلِهِ امْکُثُوا إِنِّي آنَسْتُ ناراً لَعَلِّي آتِيکُمْ مِنْها بِقَبَسٍ أَوْ أَجِدُ عَلَى النَّارِ هُدىً «10»
إِذْ رَأى ناراً: ياد بياور زمانى را که ديد موسى عليه السلام آتشى را.
ابن عباس نقل نموده که: موسى عليه السلام مردى غيور بود. بعد از انقضاى مدت معهود، از شعيب عليه السلام اجازه رفتن مصر را خواست براى ديدن مادر و برادر خود. شعيب اجازه و اهل او را با جمعى رفقا روانه نمود. حضرت موسى «صفورا» حليله خود را بر درازگوش سوار، و او را در جلو قافله داشت تا نظر اهل قافله بر او نيفتد و با اثاث خانه حرکت کرد. اتفاقا شب جمعه در هواى سرد و تاريک و برف مى‌باريد، راه را گم نمودند و ماشيه متفرق شدند. چون نزديک وادى ايمن رسيدند، «صفورا» را درد وضع حمل پديد آمد، به آتش محتاج شد.
موسى عليه السلام هر چند سعى فرمود، از سنگ، آتش بيرون نيامد. در غضب شد، آتش زنه را بيانداخت. سنگ و آهن به آواز آمده که اى موسى ما مأمور خداونديم و به ما حکم شده آتش ندهيم، و هر آتشى که در عالم است امشب فرو نشانده‌اند. موسى عليه السلام در اين امر متحير فرو ماند ناگاه از دور آتشى ديد «1».
فَقالَ لِأَهْلِهِ امْکُثُوا: پس گفت مر اهل و عيال و خدم خود را که درنگ کنيد در همين مکان. إِنِّي آنَسْتُ ناراً: بدرستى که من ديدم آتشى را. لَعَلِّي آتِيکُمْ مِنْها بِقَبَسٍ: شايد من بياورم براى شما از آن شعله‌اى در سر چوب يا نى يا
«1» مجمع البيان، ج 4، ص 5.
جلد 8 - صفحه 248
فتيله. أَوْ أَجِدُ عَلَى النَّارِ هُدىً: يا بيابم بر سر آن آتش کسى را که راه نمايد به آتش. يا بيابم راهنمائى که ما را به شارع رساند. و اين را به جهت آن گفت که غالبا هر جا آتشى افروخته باشد کسى نزد آن بود. على بن ابراهيم قمى (رحمه اللّه) از حضرت باقر عليه السلام در تفسير اين آيه فرمود: بياورم شما را شعله‌اى از آتش که آرام يابيد از سرما، يا بيابم نزد آتش راهى را، چون موسى عليه السلام خطا کرده بود راه را «1». پس تفسير «هدى» به «هادى» در دين بى‌وجه و باطل باشد. يا کلام بر ظاهر خود باشد، زيرا يافتن راهنما مستلزم يافتن هدايت است و چون حصول «قبس» و هدايت مردّد مترقب موسى بود، از اين جهت هر دو را بر طريق رجا ذکر فرمود به خلاف ايناس (ديدن) که آن محقق بود نزد او، و لذا آن را به کلمه «ان» که مفيد تحقيق است مقيد ساخت تا اهل و عيال او را تسلى خاطر حاصل آيد.
تبصره: آتش را به اعتبار اوصاف چهار قسم نموده‌اند: 1- آتشى که نه سوزندگى و نه روشنائى دارد، آن آتش درخت است. 2- آتشى که سوزندگى و روشنائى دارد، آن آتش دنيا است. 3- آتشى که سوزندگى دارد لکن روشنائى ندارد، آن آتش جهنم است. 4- آتشى که روشنائى دارد لکن سوزندگى ندارد، آن آتشى است که موسى عليه السلام از دور مشاهده نمود.