سوره طه، آیه ۱۰ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۲
إِذْ رَأَى نَاراً فَقَالَ لِأَهْلِهِ امْكُثُوا إِنِّي آنَسْتُ نَاراً لَعَلِّي آتِيكُمْ مِنْهَا بِقَبَسٍ أَوْ أَجِدُ عَلَى النَّارِ هُدًى
هنگامی که (از دور) آتشی مشاهده کرد، و به خانواده خود گفت: «(اندکی) درنگ کنید که من آتشی دیدم! شاید شعلهای از آن برای شما بیاورم؛ یا بوسیله این آتش راه را پیدا کنم!»
معنی کلمات و عبارات
«أُمْکُثُوا»: توقّف کنید. اندکی بایستید. «آنَسْتُ»: دیدهام. از مصدر (إیناس) که به معنی احساس کردن چیزی است که موجب خوشحالی و آرامش باشد، برعکس «توجّس» که به معنی احساس کردن چیزی است که موجب خوف و هراس است. «قَبَسٍ»: شعله برگرفته از آتش بر نوک چند چوب. «هُدیً»: راهنما. راهنمائی (نگا: بقره / .
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - موسى(ع) و خانواده اش در سیرى شبانه و در بیابان، دچار سرگردانى شده و راه را گم کردند. «إذ رءا نارًا ... بقبس أو أجد على النار هدًى»
جمله «أجد على النار هدًى» دلالت مى کند که موسى(ع) و همراهیانش راه را گم کرده بودند و از نبود آتش فهمیده مى شود که آنها در بیابانى سرگردان بودند. دیدن آتش از فاصله اى نسبتاً دور که حتى با احتمال وجود آتش، تصمیم به حرکت جمعى به سوى آن نگرفتند، حاکى از شب بودن و تاریکى منطقه است.
۲ - موسى(ع) در مسیر حرکت خویش، علاوه بر همسر خود، افرادى دیگر ازاعضاى خانواده اش را به همراه داشت. «فقال لأهله امکثوا »
فعل «امکثوا» که به صورت جمع آمده است، بر نکته یاد شده دلالت دارد.
۳ - حضرت موسى(ع) هنگام سرگردانى در بیابان، آتشى را دید و به خانواده اش بشارت داد. «إذ رءا نارًا فقال ... إنّى ءانست نارًا »
«ایناس» (مصدر «ءانست») در معانى «احساس کردن»، «دیدن»، «دانستن» و «شنیدن» استعمال مى شود(لسان العرب). به مناسبت مورد آیه، مراد «دیدن» است.
۴ - خانواده و همراهان موسى(ع) در بیابان، آتشى را که موسى(ع) مشاهده کرد، ندیدند. * «فقال لأهله امکثوا أنّى ءانست نارًا »
از گفته موسى(ع) که فرمود: «من آتشى را دیدم» مى توان احتمال داد که دیگر همراهان موسى(ع) آن آتش را ندیده بودند. و گرنه دیدن را به خود اختصاص نمى داد.
۵ - موسى(ع) تصمیم گرفت براى آوردن پاره آتشى جهت روشن کردن آتش و یا پیدا کردن راهنما، خود را به محل آتش برساند. «لعلّى ءاتیکم منه بقبس أو أجد على النار هدًى »
«قبس»، یعنى اخگر و آن، چوب آتش گرفته اى است که براى برافروختن آتش دیگر، از آتش آماده اقتباس کرده باشند (لسان العرب). «هدىً» مصدر و به معناى اسم فاعل (هادى) است. حرف «أو» در آیه براى تعیین یکى از دو کار است، یعنى موسى(ع) در نظر داشت اگر با راهنمایى برخورد کرد، به راه ادامه دهند وگرنه با فراهم کردن آتش، خود را گرم نگه دارند.
۶ - موسى(ع) از خانواده اش خواست که در جاى خود منتظر وى بمانند و با او به مکان آتش نیایند. «فقال لأهله امکثوا إنّى ءانست نارًا »
«مکث» به معناى درنگ کردن و انتظار کشیدن است (قاموس).
۷ - خدمت به همسر و خانواده و تلاش براى رفع نیازمندى هاى آنان، رفتارى پسندیده است. «فقال لأهله امکثوا ... لعلّى ءاتیکم منها بقبس »
۸ - نمایان شدن آتش و فراهم آمدن خلوت گاهى براى اعطاى رسالت به موسى(ع)، حادثه اى با اهمیت و درخور توجه براى پیامبر(ص) بود. «هل اتیک حدیث موسى . إذ رءا نارًا »
کلمه «إذ» ظرف است براى «حدیث» (در آیه قبل) و استفهام در آن آیه براى ترغیب پیامبر(ص) به توجه به آن ماجرا است.
۹ - امور طبیعى، مجراى عملى شدن اراده خداوند در باره اعطاى رسالت به پیامبران است. «إذ رءا نارًا ... لعلّى ءاتیکم منها بقبس»
کشاندن موسى(ع) به کوه طور - که از آیات بعد استفاده مى شود - با فراهم آوردن مقدماتى طبیعى (از قبیل گم کردن راه، احساس نیاز به آتش و...)، گویاى نکته مذکور است.
تفسیر (۱۱)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۴۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۴۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۴۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۷۹ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۰ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۰ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۰ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۰ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۰ - تفسیر روان جاوید
آیات ۹–۱۶ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۰
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اهمیت آتش کوه طوربشارتهای موسیتأمین نیازهای خانوادهمسافرت شبانه خانواده موسیمسافرت شبانه موسیاهمیت قصه موسیسرگردانی خانواده موسیسرگردانی موسیهمسفران موسیمحمد و قصه موسیخانواده موسیموسی در سرزمین طویآتش کوه طورمنشأ نبوت انبیاموسی در کوه طورمجاری اراده خدانقش عوامل طبیعیعمل پسندیدهقصه موسی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۴)
- مشاهده اتش در ناحیه کوه طور از سوی موسی(علیه السلام)+۲ آیه
- اتش کوه طور، باعث راهیابی موسی(علیه السلام)به وادی مقدّس و تکلّم خدا با وی+۶ آیه
- راهی شدن موسی(علیه السلام) به کوه طور به امید اوردن اتش جهت گرم شدن همسر+۲ آیه
- حرکت موسی(علیه السلام) به سمت اتش در کوه طور، به امید پیدا کردن راه+۲ آیه
- اتش کوه طور، نقطه اغازین نزول وحی بر موسی(علیه السلام)+۶ آیه
- اتش، وسیله راهیابی در تاریکی+۳ آیه
- راهی شدن موسی(علیه السلام) به کوه طور به امید اوردن اتش جهت گرم شدن+۲ آیه
- کوشش موسی(علیه السلام) برای ایجاد امید در خانواده خود در وضعیّت سخت و بحرانی+۲ آیه
- امید موسی(علیه السلام) به دستیابی اتش، یا پیدا کردن راه با مشاهده اتش از دور+۲ آیه
- مشاهده اتش از راه دور، زمینهساز امیدواری موسی(علیه السلام) به یافتن راه
- جلب نظر موسی(علیه السلام) به وسیله اتش، در بیابانهای میان مدین و مصر+۵ آیه
- مبعوث شدن موسی(علیه السلام) به رسالت، در حال چوپانی+۵ آیه
- عصای موسی(علیه السلام)، وسیله کمکی برای چوپانی وی+۵ آیه
- دامداری موسی(علیه السلام) پیش از نبوّت+۳ آیه
- سفر موسی(علیه السلام) با خانواده خود، از مدین به طرف مصر+۵ آیه
- سفر موسی(علیه السلام) از مدین به مصر، مقارن بعثت و پیامبر شدن وی+۸ آیه
- نیاز موسی(علیه السلام) و خانواده اش به اتش، در سفر به مصر+۵ آیه
- تحیّر و سرگردانی موسی(علیه السلام) و خانواده اش، در شب تاریک، هنگام بازگشت به مصر+۲ آیه
- راهیابی موسی(علیه السلام) در سیر شبانه خود، پس از گم کردن راه و مشاهده اتش+۳ آیه
- سیر شبانه موسی(علیه السلام) به همراه خانواده، هنگام بازگشت به مصر+۲ آیه
- شب هنگام، نقطه اغازین رسالت و نبوّت موسی(علیه السلام)+۸ آیه
- بینایی، از ابزارهای شناخت حسّی و راهی برای درک عقلی انسان
- بازگو کردن قصّه موسی(علیه السلام) و وادی مقدّس، از سوی خداوند برای پیامبر(صلی الله علیه واله)+۳ آیه
- راهی شدن موسی(علیه السلام) به کوه طور، برای اوردن اتش و استفاده از گرمای ان+۳ آیه
- راهی شدن موسی(علیه السلام) به کوه طور، با امید اوردن اتش، جهت گرم شدن+۳ آیه
- فراهم اوردن اتش برای گرم شدن خانواده، هدف نخست موسی(علیه السلام) از حرکت به سوی کوه طور+۳ آیه
- امید موسی علیه السلام به دستیابی اتش یا پیداکردن راه، با مشاهده اتش از فاصله دور+۴ آیه
- مبعوث شدن موسی علیه السلام به رسالت، در حال چوپانی+۳ آیه
- حرکت موسی علیه السلام با خانواده خود، از مدین به طرف مصر+۴ آیه
- نیاز موسی علیه السلام و خانوادهاش به اتش، در سفر خود+۴ آیه
- سفر موسی علیه السلام با خانواده خود، از مدین به طرف مصر+۵ آیه
- نیاز موسی علیه السلام و خانوادهاش به اتش، در سفر به مصر+۵ آیه
- نیاز موسی علیه السلام و خانوادهاش به اتش و گرما در سفر+۳ آیه
- اتش، وسیله راهیابی و راهنمایی در تاریکی+۱ آیه