تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ ما تِلْکَ بِيَمِينِکَ يا مُوسى «17» قالَ هِيَ عَصايَ أَتَوَکَّؤُا عَلَيْها وَ أَهُشُّ بِها عَلى غَنَمِي وَ لِيَ فِيها مَآرِبُ أُخْرى «18» قالَ أَلْقِها يا مُوسى «19» فَأَلْقاها فَإِذا هِيَ حَيَّةٌ تَسْعى «20» قالَ خُذْها وَ لا تَخَفْ سَنُعِيدُها سِيرَتَهَا الْأُولى «21»
وَ اضْمُمْ يَدَکَ إِلى جَناحِکَ تَخْرُجْ بَيْضاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ آيَةً أُخْرى «22» لِنُرِيَکَ مِنْ آياتِنَا الْکُبْرى «23» اذْهَبْ إِلى فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغى «24» قالَ رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي «25» وَ يَسِّرْ لِي أَمْرِي «26»
وَ احْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسانِي «27» يَفْقَهُوا قَوْلِي «28» وَ اجْعَلْ لِي وَزِيراً مِنْ أَهْلِي «29» هارُونَ أَخِي (30) اشْدُدْ بِهِ أَزْرِي (31)
وَ أَشْرِکْهُ فِي أَمْرِي (32) کَيْ نُسَبِّحَکَ کَثِيراً (33) وَ نَذْکُرَکَ کَثِيراً (34) إِنَّکَ کُنْتَ بِنا بَصِيراً (35) قالَ قَدْ أُوتِيتَ سُؤْلَکَ يا مُوسى (36)
ترجمه
- و چيست اينکه در دست راست تو است اى موسى
گفت آن عصاى من است تکيه ميکنم بر آن و فرو ميريزم برگ درخت را به آن براى گوسفندم و مرا در آن حوائج ديگرى است
گفت بيندازش اى موسى
پس انداخت آنرا پس آنگاه آن مارى بود که ميشتافت
گفت بگير آنرا و نترس زود باشد که برگردانيم آنرا بحال اوّلش
و متّصل کن دستت را بزير بازويت بيرون ميآيد سفيد نورانى بدون عيب که معجزه ديگرى است
تا بنمايانيم بتو از معجزات ما که بزرگ است
برو بسوى فرعون همانا او طغيان نموده
گفت پروردگار من گشاده گردان براى من سينه‌ام را
و آسان کن براى من کارم را
و بگشاى گره را از زبان من
که بفهمند گفتار مرا
و قرار ده براى من معاونى از کسانم
هارون برادرم را
قوى ساز باو پشتم را
و شريک کن او را در کار من
تا تسبيح گوئيم تو را بسيار
و ياد کنيم تو را بسيار
همانا تو باشى باحوال ما بينا
گفت بتحقيق داده شدى خواسته‌ات را اى موسى.
تفسير
- خداوند پس از بيان اصول شرائع حقّه در آيات سابقه که آشنا نمودن خلق است بتوحيد و معاد و ياد خدا در تمام احوال براى حضرت موسى خواست معجزه او را باو ارائه دهد لذا سؤال فرمود که چيست اينکه در دست تو است و او چون مشتاق بمکالمه با محبوب حقيقى بود و احتمال ميداد مقصود بيان
جلد 3 صفحه 503
فوائد و آثار باشد بمجرد ذکر اسم اکتفا ننمود و عرضه داشت آن عصاى من است تکيه ميکنم بآن در وقت راه رفتن و خسته شدن يا ايستادن بر سر گله گوسفند و ميريزم برگ درختان سبز را بر سر گوسفندانم با آن و حوائج ديگرى هم از من بوسيله آن رفع ميشود مانند آنکه بدوش ميگذارم و خرجينم را بآن مى‌آويزم و اگر بخواهم از چاهى آب بيرون آورم و ريسمان کوتاه باشد بآن متصل ميکنم و اگر درنده‌ئى بخواهد بگوسفندانم حمله کند با آن دفاع ميکنم و از اين قبيل فوائد بسيار دارد خداوند فرمود بينداز آنرا و آنحضرت اطاعت نمود و انداخت ناگاه مار قوى هيکلى شد که بسرعت حرکت ميکرد لذا ترسيد و فرار کرد خدا فرمود بگير آنرا و نترس بزودى بر ميگردانيم آنرا بصورت و سيرت اوّليه خودش و موسى عليه السّلام اطاعت نمود و بحال اوّل برگشت گفته‌اند آن عصا بقدر قامت آنحضرت بود و از شعيب عليه السّلام باو رسيده بود بعد خداوند فرمود دستت را ببر زير بغلت و چون بيرون آورى سفيد نورانى شود بدون عيب پيسى که مرض بدى است و اين معجزه ديگرى خواهد بود براى تو در مجمع فرموده مراد از غير سوء غير برص است بقول جميع و در طب الائمه از امام باقر عليه السّلام اينمعنى را نقل نموده و قمّى ره از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که مراد بدون علّت است و آنکه حضرت موسى گندم گون شديدى بود و چون دستش را از زير بغلش در آورد دنيا برايش روشن شد و گفته‌اند چون بار ديگر دستش را زير بغلش ميبرد بحال اوّل بر ميگشت و ارائه اين قبيل معجزات بآنحضرت در بدو امر بعثت براى آن بود که بعضى از آيات بزرگ قدرت و عظمت الهى را مشاهده نمايد و از فرعون و فرعونيان نترسد و در امر دعوت قوى دل و مستظهر بالطاف الهيّه گردد لذا بعدا فرمود با اين دو معجزه برو بجانب فرعون که او از حدّ خود تجاوز نموده و سرکشى و تمرّد و طغيان کرده موسى عليه السّلام عرضه داشت حال که چنين مأموريت بزرگى بمن عطا فرمودى پروردگارا وسعت صدر و گشايش قلب و سرعت فهم و سهولت امر بمن عنايت فرما تا بتوانم با مشکلات و ناملائماتى که در اين مقصد مواجه ميشوم سازگار شوم و حلّ و هموار نمايم و در شدائد صبور و بردبار باشم و گره از زبان من بگشاى تا بسهولت بتوانم با فرعون و فرعونيان سخن بگويم و آنها سخن مرا بفهمند و بپذيرند و قمّى ره از امام
جلد 3 صفحه 504
صادق عليه السّلام نقل نموده که موسى عليه السّلام اوقاتيکه در تحت تربيت فرعون بود يکروز عطسه کرد و گفت الحمد للّه رب العالمين فرعون بدش آمد و لطمه‌اى بصورت آنحضرت زد و گفت اين چه حرفى بود زدى موسى عليه السّلام از جا جست و ريش فرعون را که دراز بود گرفت و کند و فرعون خيلى دردش آمد و عزم قتل او را نمود پس زنش گفت اين پسر کوچک نميداند چه ميگويد فرعون گفت خير ميداند زنش گفت يک مقدار خرما و قدرى آتش در مقابل خود بگذار اگر آن دو را از يکديگر تميز داد حقّ با شما است فرعون بهمان دستور عمل کرد و بموسى گفت بخور موسى دستش بطرف خرما دراز شد پس جبرئيل دستش را برگرداند بطرف آتش و آنرا در دهان گذارد و زبانش سوخت و فرياد زد و گريه کرد پس آسيه بفرعون گفت نگفتم اين عقل ندارد پس فرعون عفو کرد او را و گفته‌اند لکنت يا کندى زبانش در اثر آن سوختن بود و نيز آنحضرت از خداوند خواست که هارون برادرش را معاون و وزير و کمک او قرار دهد که موجب قوّت پشت او باشد و شريک در امر رسالت او گردد تا بيشتر راغب بکمک او شود و گفته‌اند هارون سه سال بزرگتر از حضرت موسى عليه السّلام بود و هيکلش درشت‌تر و رنگش سفيدتر و زبانش گوياتر بود و سه سال زودتر از آنحضرت از دنيا رحلت نمود و در خاتمه حوائج خود عرضه داشت که هارون در تسبيح و تقديس و دعا و ثناى توهم با من کمک و معاونت خواهد نمود ولى باز اختيار در قبول اين ملتمسات با تو است چون تو از حال ما کاملا آگاهى و بهتر ميدانى که من محتاج بکمک هستم و هارون کفايت اين مهمّ را مينمايد و خداوند فرمود حوائج تو بر آورده شد ..