اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قال‌َ بَل أَلقُوا فَإِذا حِبالُهُم وَ عِصِيُّهُم يُخَيَّل‌ُ إِلَيه‌ِ مِن سِحرِهِم أَنَّها تَسعي (66)
حضرت موسي فرمود بلکه شما ابتداء کنيد و القاء سحر خود نمائيد پس چنان نمايش دادند از ريسمانهاي خود و عصاهاي خود که بنظر ميآيد که آنها بحرکت افتادند و براه افتادند (اشکال) سحر حرام است چه گونه موسي امر بفعل حرام کرد! بلکه حرمت آن في الجمله از ضروريات دين است و اخبار بر حرمتش متظافر است و مستفيض است در بعض اخبار ميفرمايد
(الساحر کالکافر)
و نيز ميفرمايد
(من تعلم شيئا من السحر قليلا او کثيرا فقد کفر و کان اخر عهده بربّه وحّده ان يقتل الّا ان يتوب)
و از حضرت صادق عليه السلام از حضرت رسول صلّي اللّه عليه و سلّم فرمود
(ساحر المسلمين يقتل و ساحر الکفّار لا يقتل قيل يا رسول اللّه لم لا يقتل ساحر الکفّار قال لان الشرک اعظم من السحر لان السحر و الشرک مقرونان)
و در خبر ديگر ميفرمايد
(ثلاثة لا يدخلون الجنة مدمن خمر و مدمن سحر و قاطع رحم)
و غير اينها از اخبار (جواب) سحره القاء ميکردند چه موسي بفرمايد يا نفرمايد بلکه اگر ميفرمود که القاء نکنيد معجزه او ثابت نميشد و قبلا هم بسحره فرمود (وَيلَکُم لا تَفتَرُوا عَلَي اللّه‌ِ کَذِباً) فقط سؤال در تقديم و تأخير بود و البته تأخير موسي ابلغ در معجزه عصا بود که سحر سحره را بکلي ببلعد و اثري باقي نگذارد لذا:
(قال‌َ بَل أَلقُوا) در مجمع البحرين دارد (قيل عددهم اثني عشر الفا کلّهم اقرّ بحق‌ّ عند آية موسي) اگر چنين باشد معلوم ميشود که چه مقدار از زمين تحت سحر آنها بوده که بعضي گفتند چهار فرسخ در چهار فرسخ بود.
(فَإِذا حِبالُهُم وَ عِصِيُّهُم) يک جمله در تقدير است بواسطه وضوح و دلالت اينکه
جلد 13 - صفحه 57
جمله يعني بعد از آنکه موسي فرمود (بَل أَلقُوا) (فالقوا) و پس از القاء آنها.
(فَإِذا حِبالُهُم) ريسمانها و طنابهاي آنها.
(وَ عِصِيُّهُم) چوب‌هاي آنها که تمام مجوف بوده و باشکال مختلفه در آورده بودند و در جوف آنها جيوه داخل کرده بودند و چون آفتاب بر آنها تابيد بحرکت در آمدند.
(يُخَيَّل‌ُ إِلَيه‌ِ) بعضي گفتند ضمير اليه راجع بموسي است که او همچه تخيّلي کرده و بعضي گفتند راجع بفرعون است بنظر او چنين آمد و بعيد نيست که راجع بناظر باشد يعني هر که نظر کند چنين توهّم ميکند.
(أَنَّها تَسعي) و تعبير بتخيّل براي اينست که حقيقة ندارد مجرد توهّم و تخيّل است فقط بنظر ميآمد که مثل حيّات مشي بر بطن ميکردند و بزبان ما تعبير بچشم بندانک ميکنيم چنانچه حقير مشاهده کردم که يک قطعه پنبه را بصورت عصفور کرد و پرواز نمود پس از آن در دست او همان پنبه بود و بصورت عقرب در آورد حرکت کرد نيز همان پنبه بود لذا حالت خوفي بر موسي عارض شد خطاب رسيد نترس.