تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِهِ خِيفَةً مُوسى (67) قُلْنا لا تَخَفْ إِنَّکَ أَنْتَ الْأَعْلى (68) وَ أَلْقِ ما فِي يَمِينِکَ تَلْقَفْ ما صَنَعُوا إِنَّما صَنَعُوا کَيْدُ ساحِرٍ وَ لا يُفْلِحُ السَّاحِرُ حَيْثُ أَتى (69) فَأُلْقِيَ السَّحَرَةُ سُجَّداً قالُوا آمَنَّا بِرَبِّ هارُونَ وَ مُوسى (70) قالَ آمَنْتُمْ لَهُ قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَکُمْ إِنَّهُ لَکَبِيرُکُمُ الَّذِي عَلَّمَکُمُ السِّحْرَ فَلَأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَکُمْ وَ أَرْجُلَکُمْ مِنْ خِلافٍ وَ لَأُصَلِّبَنَّکُمْ فِي جُذُوعِ النَّخْلِ وَ لَتَعْلَمُنَّ أَيُّنا أَشَدُّ عَذاباً وَ أَبْقى (71)
قالُوا لَنْ نُؤْثِرَکَ عَلى ما جاءَنا مِنَ الْبَيِّناتِ وَ الَّذِي فَطَرَنا فَاقْضِ ما أَنْتَ قاضٍ إِنَّما تَقْضِي هذِهِ الْحَياةَ الدُّنْيا (72) إِنَّا آمَنَّا بِرَبِّنا لِيَغْفِرَ لَنا خَطايانا وَ ما أَکْرَهْتَنا عَلَيْهِ مِنَ السِّحْرِ وَ اللَّهُ خَيْرٌ وَ أَبْقى (73) إِنَّهُ مَنْ يَأْتِ رَبَّهُ مُجْرِماً فَإِنَّ لَهُ جَهَنَّمَ لا يَمُوتُ فِيها وَ لا يَحْيى (74) وَ مَنْ يَأْتِهِ مُؤْمِناً قَدْ عَمِلَ الصَّالِحاتِ فَأُولئِکَ لَهُمُ الدَّرَجاتُ الْعُلى (75) جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها وَ ذلِکَ جَزاءُ مَنْ تَزَکَّى (76)
ترجمه
پس احساس نمود در ضمير خود بيمى موسى
گفتيم مترس همانا توئى برتر
و بينداز آنچه در دست راست تو است فرو ميبرد آنچه را ساخته‌اند همانا آنچه را ساخته‌اند مکر ساحر است و رستگار نميشود ساحر هر جا که آيد
پس بر وى افکنده شدند ساحران سجده کنندگان گفتند ايمان آورديم بپروردگار هارون و موسى
گفت آيا ايمان آورديد مر او را پيش از آنکه اذن دهم شما را همانا او هر آينه بزرگ شما است که آموخت بشما سحر را پس هر آينه خواهم بريد البتّه دستهاى شما و پايهاى شما را بر خلاف يکديگر و هر آينه بردار کشم البتّه شما را بر تنه درخت خرما و هر آينه خواهيد دانست که کدام يک از ما سخت‌تر است از جهت عذاب و پاينده‌تر
گفتند هرگز اختيار نخواهيم نمود تو را بر آنچه آمد ما را از معجزات آشکار و آنکس که آفريد ما را پس حکم کن آنچه را تو حکم کننده‌ئى جز اين نيست که حکم ميکنى در اين زندگانى دنيا
همانا ما ايمان آورديم بپروردگارمان تا بيامرزد براى ما گناهانمان را و آنچه را اکراه نمودى تو ما را بر آن از سحر و خدا بهتر است و پاينده‌تر
محقّق است که کسيکه بيايد نزد پروردگارش با آنکه باشد گناهکار پس همانا مر او را است جهنّم که نه ميميرد در آن و نه زندگانى ميکند
و کسيکه بيايد نزد او با آنکه مؤمن باشد که بتحقيق بجا آورده باشد کارهاى شايسته را پس آنگروه براى ايشان است مقامات عاليه،
بهشتهاى اقامت دائمى که ميرود از زير آنها نهرها که جاودانيانند در آن و آن پاداش کسى است که پاک باشد..
جلد 3 صفحه 515
تفسير
پس از آنکه ساحران عصاها و ريسمانهاى خودشان را انداختند و در نظر حضرت موسى براى سحرى که کرده بودند نمودار شد که آنها راه ميروند مختصر ترسى در دل آنحضرت جاى گير شد براى آنکه مبادا آنها غالب شوند و دين حقّ ثابت نشود و مردم در ضلالت و گمراهى بمانند چنانچه در نهج البلاغه باين معنى اشاره شده است لذا خداوند صريحا او را نهى فرمود از آنکه بترسد و خطاب را بضمير انت تکرار فرمود براى تأکيد با آنکه کلام بحرف تأکيد مؤکّد بود و تصريح بغلبه او فرمود و در احتجاج از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود که وقتى موسى ترسيد متوسل بمحمد و آل محمد عليهم السلام شد و امان طلبيد پس از آن خطاب رسيد نترس همانا البتّه تو غالبى و بينداز عصاى خود را مى‌بلعد بقدرت خدا آنچه را که ساخته و پرداخته نمودند و تلقّف برفع و تشديد نيز قرائت شده است و فرمود همانا آنچه ساخته و پرداخته نموده‌اند بکيد و مکر و حيله ساحر درست شده و ساحر هر جا باشد و هر کار کند خير نمى‌بيند و بمراد نميرسد و عاقبت رسوا خواهد شد و موسى عليه السّلام اطاعت نمود و انداخت و بلعيد تمام مصنوعات آنها را و ساحرها يقين کردند که کار آنحضرت سحر نيست و معجزه الهيه است لذا همگى برو بزمين افتادند و براى عظمت اين امر در نظرشان و قبول توبه از اعمالشان سجده کردند براى خضوع در پيشگاه الهى و گفتند ايمان آورديم ما بپروردگار هارون و موسى عليه السّلام و اعراض نموديم از فرعون و فرعونيان و فرعون آنها را معاتب قرار داد و گفت ايمان آورديد و متابعت نموديد موسى را پيش از آنکه من بشما اجازه دهم که ايمان بياوريد همانا او هر آينه بزرگ و اعلم و استاد شما است که بشما سحر آموخته و با يکديگر قبلا مواضعه و سازش کرده بوديد در اين امر که او غالب و شما مغلوب شويد و فورا ايمان بياوريد اکنون من شما را مجازات ميکنم باين کيفيّت که دست راست و پاى چپ شما را مى‌برم و شما را مى‌آويزم بر تنه درخت خرما که در مرئى و منظر مردم جان دهيد و موجب عبرت خلق شويد و بدانيد که کدام يک از من و موسى يا خداى او عذابش شديدتر و با دوام‌تر است گفته‌اند از فرط غرور و جهل تصوّر ميکرد کسى بدون اجازه او نبايد دينى را اختيار نمايد و آنها در جواب گفتند هرگز اختيار نمى‌کنيم رضاى
جلد 3 صفحه 516
تو را بر دين حقّ که ثابت شد از براى ما بمعجزات باهرات و بر آن خداوندى که خلق فرمود ما را يا قسم بآنخداوندى که آفريد ما را پس حکم کن آنچه دلت ميخواهد هر حکمى بکنى در اين دنيا ميکنى که ميگذرد و آخرت باقى براى ما بهتر است ما ايمان بخدا آورديم تا از گناهانمان بگذرد و ما را بر سحرى که در مقام معارضه با حضرت موسى کرديم باصرار تو مؤاخذه ننمايد و پاداش الهى بهتر و عذابش باقى‌تر است در جوامع روايت نموده که سحره بفرعون گفتند موسى را وقتى در خواب است بما نشان بده پس يافتند او را در خواب با آنکه عصا حراست او را مينمود و گفتند اين ساحر نيست چون ساحر وقتى بخوابد سحرش باطل ميشود ولى فرعون بخرجش نرفت و آنها را وادار بمعارضه نمود و کسيکه بحال کفر و عصيان بميرد جهنّم از آن او است که نه ميميرد در آن تا راحت شود و نه زندگانى راحتى ميکند که بهتر از مردن باشد و بنظر حقير محتمل است مراد آن باشد که نه ميميرد و نه زنده ميباشد يعنى هميشه مشغول جان کندن است و کسانيکه در پيشگاه الهى حاضر شوند با آنکه اهل ايمان و اعمال صالحه باشند داراى منازل رفيعه‌اى خواهند بود که آنها بهشتهاى دائمى داراى نهرهاى جارى است که هميشه در آنها خواهند بود و آن پاداش کسانى است که پاک شدند از چرک کفر و عصيان بتوبه و سه آيه اخيره محتمل است جزء کلام سحره باشد که خداوند نقل فرموده و محتمل است ابتداء کلام الهى باشد و کلمه على جمع عليا است که آن مؤنّث اعلى ميباشد ..