اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قال‌َ آمَنتُم لَه‌ُ قَبل‌َ أَن آذَن‌َ لَکُم إِنَّه‌ُ لَکَبِيرُکُم‌ُ الَّذِي عَلَّمَکُم‌ُ السِّحرَ فَلَأُقَطِّعَن‌َّ أَيدِيَکُم وَ أَرجُلَکُم مِن خِلاف‌ٍ وَ لَأُصَلِّبَنَّکُم فِي جُذُوع‌ِ النَّخل‌ِ وَ لَتَعلَمُن‌َّ أَيُّنا أَشَدُّ عَذاباً وَ أَبقي (71)
گفت فرعون خطاب بسحره که شما ايمان آورديد از براي موسي و او را تصديق کرديد پيش از اينکه بيائيد از من اذن بگيريد و استجازه کنيد محققا موسي هر آينه بزرگ شما سحره است که بشما سحر آموخته پس هر آينه شما را دست و پا بر خلاف يکديگر قطع ميکنم و هر آينه شما را بدار ميزنم بجذع نخله‌هاي خرما که بسيار بلند است و هر آينه خواهيد فهميد و بر شما معلوم ميشود که کدام يک از ما و خداي موسي و هارون شديدتر است از حيث عذاب و دوامش بيشتر است.
(قال‌َ آمَنتُم لَه‌ُ قَبل‌َ أَن آذَن‌َ لَکُم) حماقت و جهالت و کبر و نخوت تا چه اندازه است که گمان ميکند تصديق و ايمان قلبي منوط باذن و اجازه او است و اينکه از دو جهت حماقت است يکي آنکه ايمان و تصديق بامري پس از اقامه دليل امر قهريست اختياري نيست و چون سحره معجزه موسي را ديدند از قواعد سحري خارج است قهرا يقين پيدا کردند و ايمان آوردند و ديگر آنکه ايمان شخصي مربوط باذن و اجازه ديگري نيست (سؤال) چرا فرعون نگفت: قبل أن آمرکم به و گفت: قبل ان آذنکم له! (جواب) فرق است بين امر و اذن امر در مخالفتش
جلد 13 - صفحه 62
استحقاق عقوبت دارد مثل (أَقِيمُوا الصَّلاةَ) ولي اذن مجرّد ترخيص است يعني منع برداشته شده مثل (إِذا حَلَلتُم فَاصطادُوا) که پس از تقصير محرّمات احرام حلال ميشود بتفصيل مذکور در محل خود.
(إِنَّه‌ُ لَکَبِيرُکُم‌ُ الَّذِي عَلَّمَکُم‌ُ السِّحرَ) اينکه کلام براي اغفال قوم بود که ترسيد آنها هم متابعت سحره کنند و ايمان بموسي آوردند و الّا موسي با سحره تماسي نداشته زماني که در مصر بود در دستگاه فرعون بود چنانچه خود فرعون اعتراف باين امر کرد (قال‌َ أَ لَم نُرَبِّک‌َ فِينا وَلِيداً وَ لَبِثت‌َ فِينا مِن عُمُرِک‌َ سِنِين‌َ) شعراء آيه 17 و پس از آنکه اراده کشتن او را کردند خائفا يترقب فرار کرد و مدّت ده سال در مدين بود نزد شعيب که تفصيل آن را در سوره قصص از آيه 20 (فَخَرَج‌َ مِنها خائِفاً يَتَرَقَّب‌ُ) تا آيه 29 (فَلَمّا قَضي مُوسَي الأَجَل‌َ) ده آيه بيان ميفرمايد و سحره در اطراف مصر بودند هيچگونه ملاقاتي با موسي نکرده بودند و اصلا او را نشناخته بودند که تعليم سحر بآنها کند و آنها از شاگردان او باشند بعلاوه اگر علم سحر احتياج بتعليم و تعلّم داشت معلّم موسي که بوده!
(فَلَأُقَطِّعَن‌َّ أَيدِيَکُم وَ أَرجُلَکُم مِن خِلاف‌ٍ) دست راست و پاي چپ شما سحره را قطع ميکنم.
(وَ لَأُصَلِّبَنَّکُم فِي جُذُوع‌ِ النَّخل‌ِ) يعني بر بالاي جذوع که بسيار مرتفع است و اختلاف شد در اينکه اينکه معامله نسبت بآنها واقع شد يا نتوانست و ظاهرا واقع نشده و سحره با جماعتي از بني اسرائيل ملحق بموسي شدند و از دريا عبور کردند که شرح آن ميآيد.
(وَ لَتَعلَمُن‌َّ أَيُّنا) من و خداي موسي (أَشَدُّ عَذاباً) من براي ايمان بموسي و خداي موسي بر ترک ايمان باو.
(وَ أَبقي) دوام عذاب و مدّت آن بيشتر است چون صلب در سابق اينکه نحوه بوده که کمر او را مي‌بستند بدار و از گرسنگي و تشنگي مدّتي بالاي دار بود تا از دنيا برود بخصوص کسي که يک دست و يک پاي او را قطع کرده باشند و لکن
جلد 13 - صفحه 63
غافل از اينکه عذاب او منتهاي طولش سه روز بيش نيست و عذاب خداي موسي ابد الآباد است چنانچه ميفرمايد (وَ حاق‌َ بِآل‌ِ فِرعَون‌َ سُوءُ العَذاب‌ِ النّارُ يُعرَضُون‌َ عَلَيها غُدُوًّا وَ عَشِيًّا وَ يَوم‌َ تَقُوم‌ُ السّاعَةُ أَدخِلُوا آل‌َ فِرعَون‌َ أَشَدَّ العَذاب‌ِ) مؤمن آيه 49.