اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِنَّه‌ُ مَن يَأت‌ِ رَبَّه‌ُ مُجرِماً فَإِن‌َّ لَه‌ُ جَهَنَّم‌َ لا يَمُوت‌ُ فِيها وَ لا يَحيي (74)
شان چنين است محقّقا کسي که بيايد فرداي محشر نزد پروردگارش در حالتي که مجرم و گنه‌کار باشد پس محقّقا از براي او جهنّم است نه ميميرد در جهنم
جلد 13 - صفحه 65
و نه زنده ميشود.
(إِنَّه‌ُ مَن يَأت‌ِ رَبَّه‌ُ مُجرِماً) بعضي گفتند کلام سحره است و بعضي گفتند کلام سحره تمام شد اينکه جمله مستقله است خداوند خبر ميدهد و مراد از يات ربّه آمدن در صحراي محشر پاي محکمه سؤال و جواب نه آنچه مجسّمه گفتند که خدا ميآيد و بر تخت خود مي‌نشيند و مؤمنين او را مشاهده ميکنند و کفّار محروم هستند و مراد از مجرم غير مؤمن است که از قابليّت تفضّل افتاده چه مشرک باشد يا کافر يا معاند يا ضال‌ّ يا مبدع يا منکر بعض ضروريات دين يا مذهب باشد و بالجمله بي‌ايمان از دنيا رود و اما مؤمن گنه‌کار اگر چه استحقاق عذاب دارد لکن قابل تفضّل و مغفرت و شفاعت هست و اميد نجات در او هست.
(فَإِن‌َّ لَه‌ُ جَهَنَّم‌َ) لام اختصاص است که جهنّم اختصاص دارد بغير مؤمن مقصّر و امّا قاصر از کفّار مثل اطفال و مجانين و کساني که دست رس ندارند استحقاق جهنّم ندارند و لياقت بهشت که خاص اهل ايمان است هم ندارند آنها را خداوند در محلّي قرار ميدهد و زندگاني مختصري براي آنها فراهم ميکند.
(لا يَمُوت‌ُ فِيها) ديگر مرگ نيست مخلّد در عذاب ابد الآباد هستند حتي تمنّاي مرگ ميکنند چنانچه دارد بمالک جهنّم ميگويند (وَ نادَوا يا مالِک‌ُ لِيَقض‌ِ عَلَينا رَبُّک‌َ قال‌َ إِنَّکُم ماکِثُون‌َ) زخرف آيه 77 (عليه‌‌به‌وَ قال‌َ الَّذِين‌َ فِي النّارِ لِخَزَنَةِ جَهَنَّم‌َ ادعُوا رَبَّکُم يُخَفِّف عَنّا يَوماً مِن‌َ العَذاب‌ِ قالُوا أَ وَ لَم تَک‌ُ تَأتِيکُم رُسُلُکُم بِالبَيِّنات‌ِ قالُوا بَلي قالُوا فَادعُوا وَ ما دُعاءُ الکافِرِين‌َ إِلّا فِي ضَلال‌ٍ) مؤمن آيه 52 و 53.
(وَ لا يَحيي) حياتي که از او لذّت برند و افعال آنها تحت اختيار آنها باشد و قدرت داشته باشند.