اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يا بَنِي إِسرائِيل‌َ قَد أَنجَيناکُم مِن عَدُوِّکُم وَ واعَدناکُم جانِب‌َ الطُّورِ الأَيمَن‌َ وَ نَزَّلنا عَلَيکُم‌ُ المَن‌َّ وَ السَّلوي (80)
اي بني اسرائيل بتحقيق که ما شما را نجات بخشيديم از دشمن شما فرعون و فرعونيان به اينکه آنها را هلاک کرديم و شما را دعوت کرديم بطرف طور ايمن براي اخذ تورية و نازل کرديم بر شما در تيه من‌ّ و سلوي را.
(يا بَنِي إِسرائِيل‌َ) طرف خطاب بني اسرائيل است لکن بتوسّط وحي بر حضرت موسي، چنانچه در قرآن خطاباتي بمؤمنين داريم ( يا ايها المؤمنون) بمشرکين بيهود بنصاري بکفّار داريم توسط قرآن مجيد نازل بر رسول اکرم.
(قَد أَنجَيناکُم مِن عَدُوِّکُم) که (يُذَبِّح‌ُ أَبناءَهُم وَ يَستَحيِي نِساءَهُم) و شما را بر اعمال شاقّه ميگماشت.
(وَ واعَدناکُم جانِب‌َ الطُّورِ الأَيمَن‌َ) همان مواعده چهل شب است (وَ إِذ واعَدنا مُوسي أَربَعِين‌َ لَيلَةً) بقره آيه 50.
جلد 13 - صفحه 73
و ميفرمايد: نيز (وَ واعَدنا مُوسي ثَلاثِين‌َ لَيلَةً وَ أَتمَمناها بِعَشرٍ فَتَم‌َّ مِيقات‌ُ رَبِّه‌ِ أَربَعِين‌َ لَيلَةً وَ قال‌َ مُوسي لِأَخِيه‌ِ هارُون‌َ اخلُفنِي فِي قَومِي وَ أَصلِح وَ لا تَتَّبِع سَبِيل‌َ المُفسِدِين‌َ) اعراف آيه 142 و اينکه مواعده چندين حکمت داشت.
«1» براي اخذ الواح تورية.
«2» اثبات خلافت هارون.
«3» امتحان بني اسرائيل که جماعتي گوساله پرست شدند.
(وَ نَزَّلنا عَلَيکُم‌ُ المَن‌َّ وَ السَّلوي) موقعي که موسي مأمور شد برود بجنگ عمالقه و دخول بيت المقدس و بني اسرائيل مخالفت کردند و گفتند: (إِنّا لَن نَدخُلَها أَبَداً ما دامُوا فِيها فَاذهَب أَنت‌َ وَ رَبُّک‌َ فَقاتِلا إِنّا هاهُنا قاعِدُون‌َ) مائده آيه 27 خداوند غضب کرد بر آنها و در بيابان تيه چهل سال گرفتار شدند هر مقدار که ميرفتند باز جاي اولي بودند که حضرت هارون و حضرت موسي هم در تيه از دنيا رفتند و اينها شکايت کردند نزد موسي از گرمي هوا و حرارت شمس و از گرسنگي و تشنگي خداوند ابري فرستاد سايه بر سر آنها و سنگي که موسي عصا زند دوازده چشمه آب جاري شود و من‌ّ و سلوي براي اطعام آنها نازل فرمود که ميفرمايد:
(وَ ظَلَّلنا عَلَيکُم‌ُ الغَمام‌َ وَ أَنزَلنا عَلَيکُم‌ُ المَن‌َّ وَ السَّلوي) بقره آيه 54 و ميفرمايد:
(وَ أَوحَينا إِلي مُوسي إِذِ استَسقاه‌ُ قَومُه‌ُ أَن‌ِ اضرِب بِعَصاک‌َ الحَجَرَ فَانبَجَسَت مِنه‌ُ اثنَتا عَشرَةَ عَيناً) اعراف آيه 160.
و اختلاف شد در مراد از من‌ّ و سلوي مشهور مفسّرين گفتند: ترنجبين و مرغ بريان شده و در مجمع البحرين (قيل: المن‌ّ شي‌ء حلو کان يسقط من السماء علي شجرهم فيجتنونه).
لکن شيخ استاد مرحوم بلاغي در آلاء الرحمن ميفرمايد: مستند صحيحي در اخبار نداريم که مراد از من‌ّ ترنجبين باشد، و ممکن است من‌ّ طعامي بوده که بانعام و انزال آن خداوند بر آنها منّت گذارده و از اينکه جهت من‌ّ ناميده شده، و ممکن است متعدّد بوده و باين بيان ميتوان جمع بين اخبار و اقوال نمود
جلد 13 - صفحه 74
و اللّه العالم.
و در اخبار دارد بين الطلوعين نازل ميشد و هر که در خواب بود محروم ميشد.