اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَرَجَع‌َ مُوسي إِلي قَومِه‌ِ غَضبان‌َ أَسِفاً قال‌َ يا قَوم‌ِ أَ لَم يَعِدکُم رَبُّکُم وَعداً حَسَناً أَ فَطال‌َ عَلَيکُم‌ُ العَهدُ أَم أَرَدتُم أَن يَحِل‌َّ عَلَيکُم غَضَب‌ٌ مِن رَبِّکُم فَأَخلَفتُم مَوعِدِي (86)
پس موقعي که موسي الواح توراة را در ميقات گرفت و بر بني اسرائيل رجوع کرده و اينکه وضع آنها را مشاهده کرد بسيار غضبناک شد و تأسف خورد و گفت
جلد 13 - صفحه 80
اي قوم من آيا وعده نداده بود شما را پروردگار شما وعده نيک آيا پس از اينکه وعده طول کشيده بود عهدي که قرار داد يا آنکه اراده کرديد اينکه بشما متوجّه شود غضبي از پروردگار شما پس مخالفت کرديد وعده مرا که داده بودم.
(فَرَجَع‌َ مُوسي إِلي قَومِه‌ِ غَضبان‌َ أَسِفاً) باندازه غضب کرد که ميفرمايد: در سوره اعراف آيه 149 (وَ لَمّا رَجَع‌َ مُوسي إِلي قَومِه‌ِ غَضبان‌َ أَسِفاً قال‌َ بِئسَما خَلَفتُمُونِي مِن بَعدِي أَ عَجِلتُم أَمرَ رَبِّکُم وَ أَلقَي الأَلواح‌َ وَ أَخَذَ بِرَأس‌ِ أَخِيه‌ِ يَجُرُّه‌ُ إِلَيه‌ِ قال‌َ ابن‌َ أُم‌َّ إِن‌َّ القَوم‌َ استَضعَفُونِي وَ کادُوا يَقتُلُونَنِي فَلا تُشمِت بِي‌َ الأَعداءَ وَ لا تَجعَلنِي مَع‌َ القَوم‌ِ الظّالِمِين‌َ) که شرحش گذشت و چه اندازه مشابه است با کلام منسوب بصديقه طاهره که بپدر بزرگوارش عرض کرد
(ابتاه هذا السامري و عجله تبعا و مال النّاس عن هارون).
(قال‌َ يا قَوم‌ِ أَ لَم يَعِدکُم رَبُّکُم وَعداً حَسَناً) بعضي گفتند: وعده حسن آوردن توراة بود، و بعضي گفتند نجات از فرعونيان، و بعضي گفتند سعادت دنيا و آخرت و مغفرت از ذنوب وعده‌هاي الهي تماما حسن است لکن بقرينه جمله بعد.
(أَ فَطال‌َ عَلَيکُم‌ُ العَهدُ) همان احتمال اوّل اقرب است زيرا مدّت ده روز بيشتر طول نکشيده بود چون ابتداء فرموده بود سي شب خداوند وعده فرموده بروم در ميقات پس از انقضاء سي شب وحي رسيد ده شب اضافه کند و در اينکه ده شب چون بني اسرائيل ديدند که حضرتش نيامد سامري فرصت را غنيمت شمرد و دستگاه عجل را فراهم کرد.
(أَم أَرَدتُم أَن يَحِل‌َّ عَلَيکُم غَضَب‌ٌ مِن رَبِّکُم) گذشت که غضب پروردگار عذاب او است نه آنکه حالت او تغيير کند، چنانچه محبّت او هم تفضّلات او است تغيير در ساحت قدسش روا نيست و محل حوادث واقع نميشود.
(فَأَخلَفتُم مَوعِدِي) بعضي نظر به اينکه اينکه آيه را مربوط بآيه قبل دانستند اينکه جمله را تفسير کردند بمخالفت بني اسرائيل در رفتن به ميقات، و لکن هيچگونه مناسبت ندارد زيرا غضب موسي براي اينکه نبوده، بلکه براي قضيّه سامري بوده،
جلد 13 - صفحه 81
چنانچه گذشت پس خلف وعده بني اسرائيل اينکه بود که موسي هارون را خليفه خود قرار داده بود و بر بني اسرائيل واجب فرمود اطاعت هارون را و متابعت او را و بني اسرائيل مخالفت کردند حتّي اراده قتل او را کردند، بلکه آيه بعد هم شاهدي قوي است بر اينکه تفسير.