اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
2
فَأَخرَج‌َ لَهُم عِجلاً جَسَداً لَه‌ُ خُوارٌ فَقالُوا هذا إِلهُکُم وَ إِله‌ُ مُوسي فَنَسِي‌َ (88)
پس بيرون آورد سامري از براي بني اسرائيل مجسّمه گوساله که جسد بلا روح بود از او صداي گاو که خوارش گويند و بزبان فارسي بنگ نامند پس گفتند: اينکه است خداي شما و خداي موسي پس فراموش کرد (اشکال) چگونه مجسّمه صداي گاو ميکند! (جواب) اولا امروز مجسمه‌هايي از نوع حيوانات ساخته‌اند که تکمه او را به‌زنند صداي همان حيوان ميکند و حرکت ميکند، بلکه مجسمه انسان ساخته‌اند که رقص ميکند يا جاروب ميکند يا مشروب و مأکول ميآورد و استبعاد ندارد که اينکه گونه صنايع در ازمنه سابقه هم بوده سپس از بين رفته، چنانچه تخت جمشيد پاره از صنايع جديده را نشان ميدهد.
و ثانيا جهت آن را خود سامري بيان ميکند، چنانچه بيايد.
(فَأَخرَج‌َ لَهُم) سامري براي بني اسرائيل.
(عِجلًا جَسَداً) گوساله که جسد بي‌روح بود که تعبير بمجسمه ميکنيم
جلد 13 - صفحه 83
(لَه‌ُ خُوارٌ) خوار صداي گاو است.
(فَقالُوا) تعبير بجمع فرموده براي اينکه بني اسرائيل سه دسته شدند يک دسته اتباع سامري که گفتند خدا در اينکه گوساله حلول کرده و اينکه چندان تعجب ندارد امروز گاو پرست در هند بسيار هستند، گاو ماده و يک دسته قبول نکردند و لکن ساکت بودند و با آنها معاشرت و مراوده داشتند و يک دسته اتباع هارون که جدا مخالفت کردند و ترک معاشرت با آنها نمودند اتباع سامري باغواي او گفتند بدسته دوم که معاشر بودند.
(هذا إِلهُکُم وَ إِله‌ُ مُوسي) و اينکه دوّم شرک آنها بود در زمان حضرت موسي و اوّل شرک آنها اينکه بود که ميفرمايد: (وَ جاوَزنا بِبَنِي إِسرائِيل‌َ البَحرَ فَأَتَوا عَلي قَوم‌ٍ يَعکُفُون‌َ عَلي أَصنام‌ٍ لَهُم قالُوا يا مُوسَي اجعَل لَنا إِلهاً کَما لَهُم آلِهَةٌ) اعراف آيه 134.
(فَنَسِي‌َ) در مرجع ضميرش اختلاف کردند مفسرين و لکن ظاهر آيه سامري است و نسيان سامري از جهاتي است «1» مواعده موسي که الواح تورات را در ميقات اخذ کند و بياورد براي هدايت قوم «2» ساختن مجسمه ذوات ارواح که حرام است بيع و شراء آن و نگاهداري آن تماما حرام «3» خدا را براي او محل قرار داده که حلول در گوساله مجسمه کرده «4» شرک در پرستش گوساله «5» که خدا ميفرمايد: