تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَأْکُلُوا الرِّبَوا أَضْعافاً مُضاعَفَةً وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ (130)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا: اى کسانى که ايمان آورده‌ايد به خدا و معتقدات حقه ايمانيه، لا تَأْکُلُوا الرِّبَوا: نخوريد و تصرف منمائيد مالهاى ربا را، أَضْعافاً مُضاعَفَةً: در حالى که زيادتى بر زيادتى باشد. مراد زيادات مکروه که فرع در فرع و نفع در نفع است، و تخصيص ربا به اين قيد، با آنکه ربا مطلقا حرام است، به سبب آنکه در زمان جاهليّت و اوايل اسلام، يکى مال خود را به ربا مى‌داد تا وقت معين. چون مدت منقضى مى‌شد، در مدت و نفع مى‌افزود: به همين قياس، تا مدت متمادى يک درهم به چندين درهم مى‌رسيد. لذا خداى تعالى نهى فرمود. و از اين قبيل است هرگاه مدت حواله يا سفته يا دينى سر آمده باشد، چيزى اضافه شود به آن که مدت معهود زياد گردد ربا و حرام است. به خلاف آنکه هنوز موعد نرسيده، طرف مقابل قبل از رسيدن حواله چيزى از مبلغ معهود کم مى‌نمايد که الحال وصول نمايد، حلال است، زيرا مرجع آن به گذشت از حق خود باشد.
وَ اتَّقُوا اللَّهَ: و بترسيد و بيانديشيد عذاب الهى را در ارتکاب محرمات و منهيات، لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ: براى آنکه شما رستگار شويد، يعنى در ترک ربا از خدا بترسيد در حالى که اميدوار باشيد به رستگارى. يا ترک ربا نمائيد تا برسيد به آمال خود و فايز شويد به نعم ابديه و ثواب باقيه.
تبصره: تخصيص ربا به ذکر از ميان محرمات، به جهت آنست که اين فعل در ميان مردم بسيار واقع مى‌شد، به حدى که اکثر معاملات آنها ربوى بود. و حکمت در تحريم ربا آنکه: سد ابواب معاملات و تجارات، و موجب عسرت
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 240
معيشت نوع مى‌باشد. يا ظهور عدل و قسط است که هر چه دهند، همان را قبض کنند، بدون هيچ نوع زياده. از حضرت مروى است که حکمت در تحريم ربا، تحريص است بر مکارم اخلاق، و مهلت دادن مقروض بدون زيادتى و قرض دادن و دستگيرى فروماندگان بدون ضرر به آنها. تکرار اين حکم در قرآن، به جهت تأکيد در اجتناب است. و ذکر آن در سوره بقره به لفظ تحريم، و در اينجا به لفظ نهى، به سبب آنکه تحريم آن بر ابلغ وجوه باشد، چه راه منع حکيم در تکليف از اين دو بيرون نيست. و فرمايش: اضعافا مضاعفة، قيد نهى نيست، بلکه به اصطلاح اصوليّين قيد غالب است، نظر به اشتغال مشرکين بر اين امر قبيح.