اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ مَن يَعمَل مِن‌َ الصّالِحات‌ِ وَ هُوَ مُؤمِن‌ٌ فَلا يَخاف‌ُ ظُلماً وَ لا هَضماً (112)
و کسي که بجا آورد از اعمال صالحه و او ايمان داشته باشد پس نميترسد زيرا باو هيچگونه ظلمي متوجّه نميشود و هيچگونه حقي از او از بين نميرود.
(وَ مَن يَعمَل مِن‌َ الصّالِحات‌ِ) اعمال صالحه شامل واجبات و مندوبات ميشود و صلاح آن اينست که صحيحا بجا آورده شود يا مراعات اجزاء و شرايط و فقدان موانع و البته اگر مراعات شرائط قبول هم بشود اصلح ميشود و کلمه من- الصالحات من تبعيضيّه است دلالت دارد که تمام اعمال صالحه را لازم نيست و شرط نيست که بجا آورد بلکه ممکن نيست هر قدر بيشتر البتّه اجرش زيادتر ميگردد يعني هيچ عمل صالحي بدون اجر نيست.
(وَ هُوَ مُؤمِن‌ٌ) که ايمان شرط صحت کليّه عبادات است واجب و مستحب‌ّ و
جلد 13 - صفحه 105
بدون ايمان هيچ عملي صحيح و صالح و مقبول نيست و همين نحو که ايمان شرط است بقاء ايمان تا آخرين نفس هم شرط است که اگر فرض کنيم که هفتاد سال اعمال صالحه با ايمان بجا آورده باشد و نزديک موت ايمان از او سلب شود کليّه اعمالش حبط ميشود و مصداق (أُولئِک‌َ حَبِطَت أَعمالُهُم) ميشود و صدق (وَ هُوَ مُؤمِن‌ٌ) بر او نميکند بلکه و هو کافر بر او صادق است.
(فَلا يَخاف‌ُ ظُلماً) يعني مطمئن باشد در کمال امن که بمقدار خردلي باو ظلم نميشود که گفتند نکره در سياق نفي مفيد عموم است.
(وَ لا هَضماً) هضم نقصان و ذهاب حق است که بداند جزئي از اعمال صالحه او در نزد پروردگار از بين نميرود چنانچه ميفرمايد (فَمَن يَعمَل مِثقال‌َ ذَرَّةٍ خَيراً- يَرَه‌ُ) آنهم اجر کامل باو داده ميشود لکن از روي تفضّل نه استحقاق زيرا مکرر گفته‌ايم که عقوبات از روي استحقاق است بيش از استحقاقش او را عذاب نمي‌کنند ولي مثوبات از راه تفضّل است احدي طلبي از خدا ندارد حتي الانبياء و الاولياء بلي چون وعده فرموده البته باو تفضل ميشود و خلف وعده بر خدا محالست.